Dreigende sloop van erfgooierswoningen
Een korte geschiedenis van een Larense woningcorporatie
De laatste tijd is er veel te doen om de sloop van een aantal woningen aan de Smeekweg, Ericaweg en Klooster. De verhuurder, woningbouwcorporatie Gooi & Omstreken (G&O) wil de huurhuizen vervangen door 28 nieuwbouwwoningen. Voor de Erfgooiersdwarsweg bestaan bij G&O soortgelijke plannen en de bouw van 8-10 woningen.
Dit artikel is afkomstig uit Kwartaalbericht 168 [2024-2]. Leden van de Historische Kring Laren ontvangen het kleurrijke glossy magazine 4 keer per jaar. U kunt hier lid worden. Losse nummers zijn à € 9,50 per stuk in de Lindenhoeve en bij Bruna en de Larense boekhandel te koop, zolang de voorraad strekt.
Tekst: Cees Meijer
Het gaat hier in alle gevallen om zogeheten erfgooierswoningen (55 in getal), omdat zij indertijd zijn gebouwd in opdracht van de Larense Woningbouwvereniging (WBV) van Erfgooiers. Van die 55 huurwoningen hebben er 42 een gemeentelijke monumentenstatus. Deze huizen zijn vooral te vinden aan de Kloosterweg en directe omgeving, en zijn gebouwd op een ruime kavel. Sinds 1 december 2018 worden de in totaal 300 woningen van de WBV van Erfgooiers verhuurd door woningcorporatie G&O te Hilversum, waarmee de Larense woningcorporatie in 2018 is samengegaan. Dat was precies één jaar na de viering van het 100-jarig bestaan van de WBV van Erfgooiers.
Oprichting
Het is mooi te constateren hoe 100 jaar geleden al werd samengewerkt en gekeken naar mogelijkheden om de toen broodnodige verbeteringen te bewerkstelligen in de vaak schrijnende omstandigheden van huurders en de slechte vooruitzichten van woningzoekenden. In het Laren van toen ging het dan vooral om wevers en hun gezinnen en dikwijls armlastige loontrekkers. In de 21e eeuw is de WBV – zoals statutair vastgelegd – nog steeds werkzaam om minder draagkrachtigen en mensen die zelf geen woning kunnen (of willen) kopen te huisvesten. De heer Goossen de Wit heeft toen het initiatief tot oprichting van de woningbouwvereniging van Erfgooiers genomen. Hij kreeg daarbij hulp van de WBV van Erfgooiers in Hilversum.
De WBV van Erfgooiers te Laren is officieel van start gegaan op 18 september 1917. Goossen de Wit was voorzitter en hij heeft die functie jarenlang vervuld. In het bestuur zaten verder B.G. van den Brink (secretaris), J. Smit (penningmeester) en O. Dekker en C. Zwanikken (leden). Het bestuur bestond geheel uit vrijwilligers en dat is altijd zo gebleven. Onderhandelingen met de gemeente Laren en het bestuur van Stad en Lande, eigenaar van de (gemeenschappelijke) erfgooiersgronden, voor het verwerven van bouwgrond volgden. Met succes.
Voor de bouw van de eerste woningen van de WBV van Erfgooiers werden aandelen uitgegeven. De eerste 42 woningen (het zogeheten complex 1) waren gelegen op de Kloosterweg en in de Erfgooiersbuurt. De huizen werden opgeleverd op 30 mei 1921. Het zijn de karakteristieke kleine boerderijtjes met rieten of pannendaken met heel grote tuinen. De grote tuinen waren bedoeld om een moestuin te onderhouden en voor het houden van kleinvee. Het houden van varkens was echter verboden. Deze woningen hebben een gemeentelijke monumentenstatus. In de jaren dertig zijn de woningen iets uitgebouwd om zeer grote gezinnen meer ruimte te bieden.
Daarna volgden de woningen van complex 2; deze staan nu op de nominatie gesloopt te worden. De huizen staan aan de Smeekweg, Elleboogweg/Klooster en een paar aan de Ericaweg. Ook deze waren in boerderijstijl gebouwd met iets meer ruimte voor het gezin. De huur werd in die tijd wekelijks opgehaald door de administrateur en door hem met een kroontjespen in het kasboek bijgeschreven.
Na 1945
Na de oorlog zetten de Larense woningcorporatie haar activiteiten onverminderd voort. Het woningtekort was toen nijpend na vijf jaar praktische stilstand in de woningbouw en de vele groeiende gezinnen (de ‘babyboom’). In 1948 kwamen 55 woningen op de Ericaweg en Goossen de Witstraat gereed. In de jaren vijftig werden 31 huizen op de Warrekam opgeleverd. In latere jaren voegde de WBV van Erfgooiers 65 huizen in plan Omloop aan zijn woningbestand toe (1984), gevolgd door het plan-Engelsjan met 10 woningen en 24 appartementen (1994).
In deze eeuw realiseerde de WBV van Erfgooiers een aantal huurwoningen in het plan-Postiljon met aandacht voor milieu en duurzaamheid. De huizen werden voorzien van een warmtepomp.
Fusies
De WBV van Erfgooiers was niet de enige woningcorporatie in Laren. Zij was ook niet de oudste woningcorporatie van Laren. In 1916 kwam de Rooms-Katholieke Bouwvereniging St. Joseph tot stand. Daarna volgde nog de Woningbouwvereniging Erica, die was opgericht om de ‘Ericawoningen’ te bouwen; dit zijn de witte huizen op de Kloosterweg, hoek Schapendrift. In 1991 zijn beide corporaties gefuseerd tot Woningbouwvereniging Laren en uiteindelijk opgegaan in de WBV Gooi & Omstreken. Het bestuur van WBV van Erfgooiers maakte ook de weg vrij voor een fusie met G&O. Dit vond plaats in 2018.
Maar eerst vierde de woningcorporatie de WBV van Erfgooiers op 23 september 2017 nog het 100-jarig bestaan met een feest en buffet voor bestuur, leden en huurders. Tijdens de bijeenkomst in de Blokhut werd door wethouder Stam een koninklijke onderscheiding uitgereikt aan de (laatste) voorzitter van de ‘Erfgooiers’ Marijke Willemsen.
Afscheid
Het feest was tegelijkertijd de slotbijeenkomst van WBV van Erfgooiers. Marijke Willemsen overhandigde symbolisch de voorzittershamer aan Maarten van Gessel, directeur-bestuurder van Gooi & Omstreken. Van Gessel heette de aanwezige leden en huurders van harte welkom bij Gooi & Omstreken. Vervolgens sprak hij deze woorden: “Met deze fusie zijn wij nog beter in staat om de volkshuisvestelijke opgaven in Laren uit te voeren. De sociale huursector in Laren is nu met 15 procent klein. We staan klaar om te investeren in nieuwe betaalbare huurwoningen.”
Terug naar nu
Het protest van de bewoners tegen de sloop- en nieuwbouwplannen richt zich onder meer op een afspraak die bij overdracht van de woningen in 2018 is gemaakt. G & O beloofde toen dat de 55 erfgooierswoningen (de woningen uit het eerste en tweede complex) behouden zullen blijven als huurwoning. Alleen ‘sterk veranderde omstandigheden’ kunnen dit anders maken. G & O betoogt dat nu sprake is van zulke ‘veranderde omstandigheden’. De corporatie beroept zich onder meer op hoge onderhouds-, duurzaamheids- en investeringskosten. Voor de duidelijkheid: de plannen hebben géén betrekking op de 42 woningen met een gemeentelijke monumentenstatus. υ
Bronnen: Gooi- en Eemlander 12 februari 2024 en 11 maart 2024; , Kwartaalbericht HKL nr. 101 en nr. 142.
