De geschiedenis van de democratie in Laren (2)

De macht van een gemeentebestuur is beperkt. De aanleg van Rijksweg 1, tegenwoordig de snelweg A1, illustreert dat. Volgens De Gooi- en Eemlander van 24 maart 1956 deden burgemeester Naud van der Ven en wethouder Jean Landré (VVD) hun uiterste best om het Rijk af te houden van het al uit 1940 daterende plan om Rijksweg 1 te verbreden. Zij werden daarin gesteund door een eensgezinde gemeenteraad.

Dit artikel is afkomstig uit Kwartaalbericht 175 [2026-1]. Leden van de Historische Kring Laren ontvangen het kleurrijke glossy magazine 4 keer per jaar. U kunt hier lid worden. Losse nummers zijn à € 9,50 per stuk in de Lindenhoeve en bij Bruna en de Larense boekhandel te koop, zolang de voorraad strekt.

Het eerste deel van deze geschiedenis is hier te lezen.

De periode na de Tweede Wereldoorlog ¹⁾

Tekst: Teun Koetsier

De weg zou het Gooi finaal in tweeën splitsen en dat zou een ramp voor Laren zijn, volgens Van der Ven. ²⁾ Van der Ven: “Voor Laren betekent verwezenlijking van het plan een enorme greep naar het esthetisch aanzien en de praktische bebouwing der gemeente. Daarom moeten we trachten dit onheil voor onze plaats te voorkomen.” 

Men protesteerde, maar zonder succes. De BEL van 30 december 1964 meldde acht jaar later dat de tot vierbaansweg gerestaureerde Rijksweg tussen Bussum en de Hilversumseweg in dat jaar was opengesteld en het kruispunt Rijksweg-Hilversumseweg van verkeerslichten was voorzien. Het dorp is nu in twee delen gesneden, constateerde de krant.

De les die men hieruit kan leren is, dat zodra de belangen van het dorp botsen met het dorp overstijgende belangen de macht van het dorpsbestuur duidelijk grenzen heeft. ³⁾ Als het om puur lokale zaken gaat, heeft een gemeentebestuur echter wel degelijk macht. Als politieke partij probeer je daarbij invloed uit te oefenen door te streven naar een college van B&W met verstandige wethouders, dat in overeenstemming met je partijprogramma wil handelen. Vervolgens worden B&W dan gecontroleerd door de raad, waarin als het goed is alle geledingen van het dorp zijn vertegenwoordigd. Een verstandig college van B&W respecteert verder in zijn handelen ook de mening van de oppositie.

De positie van de burgemeester is overigens bijzonder. 

Enerzijds maakt hij of zij deel uit van het college van burgemeester en wethouders. Anderzijds zit de burgemeester de gemeenteraad voor en heeft daardoor de mogelijkheid om de besluitvorming van de raad te beïnvloeden. In de Larense politiek zou het zelfs zijn voorgekomen dat een burgemeester binnen B&W met tegenzin akkoord ging met een voorstel van de wethouders, terwijl hij tegelijk zo ver ging dat hij raadsleden bewerkte om te zien of het voorstel door de raad verworpen zou kunnen worden. Natuurlijk deed die burgemeester dat in de overtuiging dat het voorstel niet in het belang van de gemeente was.Overigens was het tot 2002 zo dat wethouders deel uitmaakten van de gemeenteraad. Ze moesten zowel het beleid uitvoeren als zichzelf controleren. Dat was vreemd en werd in 2002 met de Wet dualisering gemeentebestuur veranderd.

Tussen de twee wereldoorlogen was de RKSP in Laren de dominante partij die tot 1939 een meerderheid van de zetels in de raad bezette. Omdat die meerderheid gering was, werkte de RKSP samen met de belangrijkste lokale partij uit die tijd, de Neutrale Partij, een partij van liberale signatuur. Dat was ook verstandig omdat die partij bekwame wethouders kon leveren. In het interbellum tot 1939 waren er daarom voortdurend twee wethouders, een van de RKSP, dat was telkens Hendrik Calis, en een wethouder van de Neutralen. 

Na de Tweede Wereldoorlog werd die lijn voortgezet. Om weer zo snel mogelijk te komen tot goed functionerend bestuur werden in het land noodgemeenteraden gevormd. Op 12 november 1945 werd in Laren de noodgemeenteraad geïnstalleerd, officieel benoemd door de commissaris van de Koningin. Burgemeester Van Nispen stelde daarvoor eerst een kiescollege in, samen met drie vertrouwensmannen, dr. J.R.M. (Jan) van den Brink, mr. L.M. de Jong Schouwenburg en Jan Reitsema. Het kiescollege telde 39 leden en werd voorgezeten door oud-verzetsman en ondernemer Jean Landré. Het kiescollege stelde ten slotte dertien personen kandidaat voor de noodgemeenteraad. Die raad werd op 12 november door burgemeester Van Nispen geïnstalleerd en er werden onmiddellijk twee wethouders gekozen. 

Wat de vertegenwoordiging van de verschillende ideologische stromingen betreft leek de noodraad op de raad van voor de oorlog. Zes vertegenwoordigers van de katholieken, de RKSP, drie liberalen, twee protestanten en één sociaal-democraat namen 12 zetels in. De 13e zetel, die in 1939 naar de in de oorlog foute Sikkens was gegaan, werd in de noodraad ingenomen door de communist J.M. Hundt ⁴⁾. Wat de wethouders betreft volgde men niet helemaal het vooroorlogse voorbeeld: er kwam een KVP-wethouder, C.J.M. van Pampus, en geen liberale maar een protestants-christelijke wethouder, L.M. de Jong Schouwenburg. De daaropvolgende raad werd in 1946 op de gebruikelijke wijze gekozen.

Politieke partijen 1946-1970
Voordat we naar politieke partijen en de samenstelling van de raad kijken, maken we eerst wat algemene opmerkingen over de periode van 1945 tot 2025. Onmiddellijk na de oorlog begon wat men de periode van wederopbouw noemt. Die periode laat men wel tot 1965 lopen. Geleidelijk schoof de aandacht van het herstel naar andere kwesties. Van 1945 tot heden groeide de bevolking van Nederland van ongeveer 9 tot ongeveer 18 miljoen mensen. Een van de gevolgen was een permanent tekort aan woningen. Het inwonertal van Laren groeide in verhouding minder snel – van rond 10.000 in 1945 via het hoogtepunt van ruim 14.000 in 1969 naar 11.500 nu – maar het woningtekort speelde ook in de Larense politiek voortdurend een rol. Het werd bovendien in Nederland en ook in Laren steeds drukker door de economische groei en de stijgende welvaart. Ter illustratie: in 1945 waren er minder dan 100.000 personenauto’s in Nederland. In 1965 waren dat er rond 1 miljoen en nu zijn het er ruim 9 miljoen. Precieze getallen personenauto’s voor Laren hebben we niet, maar woningbouw, verkeersdrukte en überhaupt ontwikkelingen samenhangend met de bevolkingsgroei dreigden ook het karakter van Laren te veranderen. Daartegen was regelmatig verzet. In relatie daarmee was ook de schoonheid van het dorp in de Larense politiek een permanent thema. 

In de Larense politiek gaat het eigenlijk altijd ook om grond. Gaan we ergens bouwen of blijft de grond natuurgebied? 

Als het natuurgebied blijft, hoe gaan we er dan mee om? En als er gebouwd wordt, komen er dan villa’s of komt er sociale woningbouw? Tot hoever wil men gaan met het splitsen van percelen zodat er meer woningen op een stuk grond kunnen worden gebouwd? 

Verder veranderde in de periode van 1945 tot heden de bevolking van Laren ook in levensbeschouwelijke zin. De jaren zestig waren een periode van emancipatie en secularisatie. Dat was een ontwikkeling die zich daarna voortzette. In het bijzonder de secularisatie had gevolgen voor de Larense politiek. Ze leidde tot ontzuiling waardoor ettelijke mensen meer op afstand van een zuil kwamen te staan. Dat proces schiep ruimte voor lokale partijen. We zien dat ook in Laren gebeuren. 

We zullen hieronder extra aandacht geven aan de rol van de lokale partijen in Laren. Voor WO II was de Neutrale Partij de eerste en enige serieuze lokale partij in Laren Dat was een partij van liberale signatuur, maar uitdrukkelijk opgericht om het belang van Laren te dienen, los van alle levensbeschouwing. Hoewel dat bij de Neutrale Partij niet het geval was, ontstaat een lokale partij vaak vanuit een bestaande partij als een of meer zittende raadsleden van mening verschillen met de andere fractieleden. Dat kan een ordinaire ruzie betreffen maar het kan ook gaan om serieuze inhoudelijke meningsverschillen. We hebben gezien dat bij de gemeenteraadsverkiezingen van 1931 ene A. van den Brink een lijst van Dissidente katholieken aanvoerde. Hij kwam met 1 zetel in de raad, maar de partij had geen lang leven. Van den Brink keerde in 1934 niet terug in de raad. De Lijst-Zwanikken in 1923 moet waarschijnlijk ook als een lijst van dissidente katholieken worden beschouwd. Zwanikken kreeg 1 zetel, maar in 1927 keerde de partij niet terug in de raad.

Vanaf 1946 duurde het geruime tijd voordat zich in Laren weer een lokale partij meldde. De raad bestond vanaf 1946 uit 15 leden. Tot 1970 bezaten de KVP en de VVD samen een comfortabele meerderheid in de raad en leverden elk een wethouder. Wat de oppositie betreft waren er de protestants-christelijke partijen en de partijen die de arbeidersbeweging vertegenwoordigden. In de eerste jaren na de oorlog genoot naast de PvdA de CPN een zekere populariteit en was ze twee zittingsperioden in de raad vertegenwoordigd. Ook landelijk deed de CPN het enige tijd goed omdat ze in het verzet een goede rol had gespeeld. Daarna was het geruime tijd alleen de PvdA die in de Larense raad de arbeiders vertegenwoordigde. 

Jaar verkiezingen	KVP	VVD	PvdA	Prot. Chr.	CPN	Boeren- partij (BP)	Wethouders
1946	7	2	2	2	2		KVP&VVD
1949	7	3	2	2	1		KVP&VVD
1953	7	3	3	2			KVP&VVD
1958	7	4	2	2			KVP&VVD
1962	7	3	3	2			KVP&VVD
1966	6	3	2+1 = 3	2		2-1 = 1 onbezet	KVP&VVD

Tabel 1. Zetelverdeling in de Larense gemeenteraad van 1946 tot 1970.

In de periode 1946-1968 wasNaud van der Ven 22 jaar lang burgemeester van het dorp. Tijdens zijn burgemeesterschap werd in 1954 bekend dat Anna Singer aanbood om de Singer Memorial Foundation in Laren te vestigen, ter nagedachtenis aan haar echtgenoot William Henry Singer. De Larense gemeenteraad reageerde enthousiast. Het door Wouter Hamdorff op het terrein van de ‘Wilde Zwanen’ ontworpen complex werd op 12 mei 1956 in gebruik genomen. Anna Singer bracht een grote collectie schilderijen en antieke meubels in, evenals een bedrag van 150.000 gulden, later verhoogd tot 200.000 gulden. De gemeente Laren droeg ook 150.000 gulden bij ⁵⁾. 

De Gooi- en Eemlander van 13 december 1958 meldde dat Laren op dat moment 600 woningzoekenden had en dat er slechts grond was om 200 woningen te bouwen. In onderhandelingen met het Goois Natuurreservaat over grondruil probeerde de gemeente Laren meer bouwgrond te verkrijgen. Wethouder Van Pampus, die vanaf de noodraad in 1945 onafgebroken wethouder was geweest, speelde met de gedachte aan hoogbouw maar burgemeester Van der Ven zei zich daar met hand en tand tegen te zullen verzetten ⁶⁾. 

Al in 1959 leefde het idee dat er een nieuw gemeentehuis gebouwd moet worden. In 1960 waren er daarvoor vier verschillende plannen, die vertrouwelijk behandeld moesten worden. Wethouder C.J.M. van Pampus praatte tegenover een journalist zijn mond voorbij. Hoewel de raad er geen consequenties aan verbond was het een vervelende affaire voor Van Pampus, die kort daarna aftrad. Hij had het te druk gekregen met een nieuw kantoor dat hij had gevestigd, zei hij ⁷⁾.Het nieuwe gemeentehuis kwam er niet en het gemeentebestuur verhuisde in 1968 naar het ‘broederhuis’ aan de Eemnesserweg 19. Dat was het gebouw waarin aanvankelijk de broeders van Saint Louis, die les gaven aan de Aloysius­school, waren gehuisvest. 

Geleidelijk werd de rol die de katholieke kerk in het dorp speelde geringer. 

In de zittingsperiode van Van der Ven vertrokken ook de Dominicaner zusters uit het nonnenklooster aan de Brink en werd er in 1970 een buurthuis genaamd ‘de Warrekam’ in het gebouw geopend. Meer dan 40 jaar werden er culturele activiteiten georganiseerd. In 2012 werd het gebouw gerenoveerd en uitgebreid tot het Brinkhuis dat onder meer de bibliotheek omvatte.

Jaar verkiezingen	CPS/CDA*	VVD	PvdA	PAK	PL	Werkers-akkoord**	Larens Behoud	D66	Groen-Links	Dorps-belang	Wethouders
1970	6	4		2		2		1			CPS & VVD
1974	4	5			3	3					CPS & VVD
1978	5	4			3	3					CDA & VVD
1982	3	6			3	2				1	CDA & VVD

vanaf 1978: * CDA; ** GWA of Groep Werkersakkoord

Tabel 2: Zetelverdeling in de Larense gemeenteraad van 1970 tot 1986. In 1974 gingen PAK en D66 samen onder de naam Progressief Laren (PL). Dorpsbelang is de partij van een VVD-raadslid, Ing. L.J. Strak, die het even alleen probeerde.

Opmerkelijk, maar meer amusant dan belangrijk, was datgene wat gebeurde in 1966. In 1963 won de Boerenpartij van Hendrik Koekoek bij de verkiezingen voor de Tweede Kamer 3 zetels. Als gevolg van de landelijke successen deed de Boerenpartij in 1966 ook in Laren mee bij de gemeenteraadsverkiezingen. Dat deed ze met slechts 1 kandidaat op de lijst, de 47-jarige ir. S.J. Hellings ⁸⁾. De partij verwierf onverwacht 2 zetels waarvan er 1, omdat er slechts 1 kandidaat op de lijst stond, meteen naar de PvdA ging. Vervolgens trok Hellings zich terug met als gevolg dat de BP niet in de raad vertegenwoordigd werd in de periode 1966-1970. Hellings trok zich klaarblijkelijk terug, onder meer omdat hij bij nader inzien toch niet veel voelde voor een raadslidmaatschap. Ook kreeg hij na zijn verkiezing onaangename anonieme telefoontjes. Hellings gaf als officiële reden op dat het raadslidmaatschap niet te combineren bleek met zijn werk bij de Philips Communicatie Industrie. Tijdens de eerste vergadering van de nieuwe raad lag er op de stoel van de heer Hellings een echte zondagse zijden boerenpet ⁹⁾. Het gevolg was overigens dat de raad in de periode 1966-1970 uit 14 leden bestond ¹⁰⁾. Het gebeurde laat overigens wel zien dat de populariteit van een landelijke partij effect kan hebben op de gemeenteraadsverkiezingen waaraan die partij meedoet. 

Politieke partijen 1970-1986
Aan het eind van de jaren zestig gingen dingen veranderen. Het effect van de secularisatie en de ontzuiling werd duidelijk merkbaar. De religieuze zuilen werden kleiner en gingen samen werken. Daarnaast ontstond ruimte voor lokale partijen. In 1970 werd in Laren de Christelijke Politieke Samenwerking (CPS) gevormd. Dat was een samenvoeging van KVP, ARP en CHU die vooruitliep op de vorming van het landelijke CDA. Elders in het land zag je dezelfde ontwikkeling. Aan de linkerkant was er ook beweging. In dat jaar gingen de PvdA, de PPR en de PSP in Laren samen als Progressief Akkoord (PAK). 

Het gebrek aan sociale huurwoningen in de jaren zestig leidde tot de oprichting van een nieuwe linkse lokale partij, het Werkersakkoord. De in Laren aan de macht zijnde partijen, KVP en VVD, besteedden naar de mening van de oprichters volstrekt onvoldoende aandacht aan het probleem. Op 15 oktober 1969 werd het Werkersakkoord opgericht in de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen in mei 1970. Met 2 zetels kwamen ze in de raad, bezet door D. Kooy (in 1971 opgevolgd door Karel Versteeg) en Henk van Arnhem (later opgevolgd door oud-raadslid voor de CPN Ferry Overstegen). Dat succes was natuurlijk te danken aan het feit dat de partij een serieus probleem aanroerde, maar ook aan de uiterst succesvolle campagne die men voerde. De partij verenigde 120 leden, er werden veel affiches opgehangen en voorafgaand aan de verkiezingen werd een debat in de Warrekam (nu het Brinkhuis) georganiseerd. 

Bij de verkiezingen in 1974 kreeg het Werkersakkoord drie zetels, die werden bezet door Ferry Overstegen, Karel Versteeg en Ernst Wortel. Vanaf 1978 ging de partij Groep Werkersakkoord heten. Tot 1990 bleef de partij 2 zetels en in 1974 en 1978 zelfs weer 3 zetels houden. Dat succes was mede te danken aan het feit dat de partij zich inspande om in het kader van het Bestemmingsplan De Omloop sociale huurwoningen te realiseren ¹¹⁾. De Omloop is het gebied grenzend aan het centrum van Laren tussen de Eemnesserweg en de Torenlaan. Tegenstanders stonden op het standpunt dat het hier om een gebied ging aan de rand van een gemeente en dat het ter bescherming van het er aan grenzende natuurgebied als een niet te bebouwen bufferzone zou moeten worden beschouwd. Uiteindelijk werden er huurwoningen gerealiseerd, maar de procedure nam jaren in beslag ¹²⁾. In de periode voorafgaand aan 1990 regeerde het GWA mee met CDA en VVD, ook al leverde het GWA geen wethouder.

De GWA en in het bijzonder Klaas Bout van die partij was de grote animator achter de bouw van de sporthal voor de Larense verenigingen naast het zwembad. De hal werd geopend op 8 maart 2003. 

In de periode 1968 tot 1980 was Nicolaas Willem Elsen burgemeester van Laren. Hij mocht in 1969 Minister M.A.M. Klompé ontvangen voor de opening van het Rosa Spier Huis. De gemeenteraad was in 1966 akkoord gegaan met het plan om deze woon- en werkgemeenschap voor oudere kunstenaars te realiseren. 

In 1970 noemt Elsen in Trouw de woningnood een ramp voor Laren wegens een volledig gebrek aan bouwgrond ¹³⁾. In de raad had hij wel sympathie voor het voorstel van raadslid Ferry Overstegen (Werkersakkoord) om de meer dan 100 miljonairs in Laren te vragen om een lening met lage rente voor de sociale woningbouw ¹⁴⁾.

Van Elsen werd in 1977 en 1978 ook geconfronteerd met het probleem van de 190 zigeuners van de familie Đurić uit Joegoslavië die zich op de dagcamping op de Westerheide hadden gevestigd. Er waren daar geen sanitaire voorzieningen en ook het verantwoordelijke ministerie van CRM vond na verloop van tijd dat ze er weg moesten. CRM verzocht echter de gemeente Laren om tijdelijke voorzieningen. Maar noch Laren, noch het Goois Natuur Reservaat wilden iets voor de zigeuners doen ¹⁵⁾. Het koste CRM grote moeite om elders een plek voor ze te vinden. In augustus 1978 kwam de gemeente Veendam in beeld, hetgeen daar tot heftige protesten leidt ¹⁶⁾. Uiteindelijk kregen de zigeuners een verblijfsvergunning en bovendien huizen in Ede, Nieuwegein en ook in Veendam. Laren was er niet meer bij betrokken, maar de integratie van de zigeuners bleef nog geruime tijd een probleem ¹⁷⁾.

Politieke partijen 1990-2002
In 1978 werden de deuren van het Hamdorff-complex gesloten¹⁸⁾. Er volgde een faillissement en de inboedel werd geveild. De nieuwe eigenaar werd projectontwikkelaar Rofedi uit Amsterdam, die eind 1980 overging tot de sloop van het gebouw. Wat overbleef was een troosteloos parkeerterrein, het ‘Gat van Hamdorff’; een probleem dat pas in 1997 werd opgelost. In 1985 kocht het supermarktconcern Unigro het terrein. De directeur van Unigro, Eric Albada Jelgersma, wilde in strijd met het bestemmingsplan uit 1981 een grote supermarkt en winkels op het terrein realiseren. Dit plan en ook een tweede plan van Unigro leidden tot veel discussie en verdeeldheid in het dorp. Daar kwam aan het eind van de jaren tachtig een probleem bij¹⁹⁾. Als gevolg van het beleid van de overheid, die had besloten in te zetten op grote streekziekenhuizen, zou het Sint Jansziekenhuis worden gesloten en in plaats daarvan zou een nieuw ziekenhuis op het terrein van het vroegere sanatorium Hoog Laren worden gebouwd. Tal van Laarders waren het met deze plannen niet eens. Om de ontwikkelingen te kunnen sturen besloot de gemeente Laren het gebouw en terrein van het Sint Jansziekenhuis te kopen. De gemeenteraad ging akkoord. 

Laren had op dat moment twee problemen: het Gat van Hamdorff en de toekomst van het Sint Jansterrein. 

Nadat wethouder Fok Bierlaagh (PvdA) in de Laarder Courant De BEL kritisch had gereageerd op een ingezonden stuk in die krant van Albada Jelgersma nam deze beledigd contact op met de wethouder. Dat leidde tot een oplossing, al ging het met vele complicaties gepaard ²⁰⁾. Bierlaagh had een goed idee. Dat hield in dat het tweede plan van Unigro voor het gat van Hamdorff zou worden uitgevoerd, maar zonder supermarkt. Albada Jelgersma zou echter wel zijn supermarkt van max 1000 m² krijgen, maar op het terrein van het Sint Jansziekenhuis grenzend aan het kermisterrein. De twee fractievoorzitters, J.C. Sanders (VVD) en G.J.Th. Huijstee (CDA) werden er ook bij betrokken. Uiteindelijk leidde dat tot een overeenkomst tussen de gemeente Laren en Unigro in 1991: een supermarkt op het Sint Jansterrein en een woon- en winkelcomplex met parkeergarage op het Hamdorff-terrein. 

Jaar verkiezingen	CDA	VVD	PvdA	PAK	PL	GWA of Groep Werkers-akkoord)	Larens Behoud	D66	Groen Links	PvdA, D66, GroenLinks en GWA	Wethouders
1986	4	6			3	2					CDA en VVD
1990	3	4	2			2	2	1	1		CDA (J.Z. Bogaard-Baljet) & PvdA (Fok Bierlaagh)
1994	2	5	2			1	3	1	1		VVD (Frans Vos) & Larens Behoud (Ernst Wortel)
1998	3	5					2			5	VVD (Frans Vos) en CDA (Jan Wiemer)

Tabel 3. Zetelverdeling in de Larense gemeenteraad van 1986 tot 2002.

In die situatie besloot het oud-gemeenteraadslid van de Groep Werkersakkoord, Ernst Wortel, om in de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen van 1990 een nieuwe lokale partij op te richten: de Partij Wortel, die weldra Larens Behoud zou gaan heten ²¹⁾. De nieuwe partij, die zich onder meer verzette tegen de supermarkt op het Sint Jansterrein kreeg op dat punt niet haar zin, maar kwam in 1990 met 2 zetels in de raad. In 1990 kopte De BEL: Politieke Aardverschuiving in Larense gemeenteraad ²²⁾. VVD en CDA waren samen hun meerderheidspositie kwijt. Omdat bovendien van de drie partijen alleen het GWA geen verlies had geleden kon men niet op de oude manier door. Het was een ware aardverschuiving. In het interbellum regeerde de RKSP samen met de liberale Neutralen. Na de oorlog regeerde tot 1970 de KVP samen met de liberale VVD. Tussen 1970 en 1990 nam daarbij het CDA de rol van de KVP over. Je zou kunnen zeggen dat vanaf de invoering van het algemeen kiesrecht tot 1990 in Laren de katholieken samen met de liberalen de dienst uitmaakten, ook al nam geleidelijk in de coalitie het gewicht van de katholieken af en moesten ze het in de latere jaren binnen het CDA samen met de protestanten doen. 

Aan die traditie kwam dus in 1990 een einde. Uiteindelijk werden CDA, Werkers­akkoord, PvdA en D66 het eens over een gemeenschappelijk programma. Ze hadden samen slechts een minimale meerderheid van 8 zetels. Wethouders werden J.Z. Bogaard-Baljet (CDA) en Fok Bierlaagh (PvdA). In 1994 verloor de regerende coalitie. Winnaars waren de VVD en Larens Behoud. Ze gingen samen de bestuurlijke verantwoordelijkheid dragen. De VVD leverde wethouder Frans Vos ²³⁾ en Larens Behoud leverde wethouder Ernst Wortel ²⁴⁾.

Met de opkomst van Larens Behoud begon een bijzonder verhaal. Op 28 maart 1991 wijdde Het Parool een themanummer aan het dorp Laren met fraaie stukken over onder meer t’ Bonte Paard, Hamdorff en het Rosa Spier Huis. In een lang artikel constateerde Albert de Lange dat 9 van de 15 gemeenteraadsleden Laarders waren. De autochtonen zijn weer aan de macht, schreef hij. De Lange sprak met Ernst Wortel die zich in de gemeenteraad bleef verzetten tegen de komst van een supermarkt op het terrein van het Sint Jansziekenhuis. Hij sprak ook met Hans Bakker van de Groep Werkersakkoord die het diep betreurde dat er zo veel waardevols was gesloopt in Laren. 

Van 1981 tot 2001 was L.H.Th. (Theo) Hendriks burgemeester van Laren. De lastige problematiek van het ‘gat van Hamdorff’ beroerde in zijn zittingsperiode de gemoederen in het dorp. Zoals we zagen werd het probleem in 1991 in beginsel opgelost. De gemeente hield daarna voor alle zekerheid onder de bewoners ook nog een enquête over de bestemming van het Sint Jansterrein waarbij bleek dat een meerderheid het wel eens was met de ‘Hamdorff-deal’, zoals de afspraak tussen de gemeente Laren en Unigro inmiddels was gaan heten. Het verzet hield echter aan. Het Parool van 7 december 1992 besteedde er uitgebreid aandacht aan. Twee oudere dames, Margreet Bruijn en Meta Loeff, voerden actie tegen het plan en werden daarbij ondersteund door 2500 handtekeningen van inwoners. De dames noemden de deal ‘Gekonkel’ en ‘Vuile politiek’. De verantwoordelijke wethouder, Fok Bierlaagh (PvdA) werd afgebeeld als een ‘Tuinkabouter met grootheidswaanzin’ en de dames waren van plan tot aan de Hoge Raad door te procederen ²⁵⁾.
Het woon- en winkelcomplex met parkeergarage op het Hamdorff-terrein en de supermarkt aan het Kermisterrein waren echter niet meer tegen te houden. De protesten leidden er wel toe dat in 1993 het oude Sint Jansziekenhuis niet met de grond gelijk werd gemaakt maar dat met behoud van de voorgevel het gebouw werd omgevormd tot een appartementsgebouw. 

In de periode 1994-1998 was Ernst Wortel wethouder. Wortel was een opvallend figuur. “Een ritselaar, niet ’n wethouderstype”, schreef een krant ooit. Begin 1998 zorgde Wortel voor een rel. In de Gooi- en Eemlander van 18 januari uitte hij ernstige kritiek op coalitiegenoot de VVD. Hij zei: “Bij alles wat goed gaat staat de VVD vooraan om zich op de borst te kloppen of het succes nu aan de VVD te danken is of niet”. Bij een mislukking wees de VVD volgens Wortel consequent naar anderen. Terugkijkend op 20 jaar fractievoorzitterschap van Joop Sanders bij de VVD kon Wortel niets positiefs noemen. Ook burgemeester Hendriks kreeg van Wortel een veeg uit de pan. Hendriks bewandelde volgens Wortel alleen zijn eigen weg in plaats van zich naar de gemeenteraad te schikken. Joop Sanders, fractievoorzitter van de VVD, wilde naar aanleiding hiervan dat Wortel aftrad, maar had uiteindelijk toch geen behoefte aan een crisis, zo kort voor de verkiezingen. Overigens gaf Joop Sanders later toe dat hij ook schuld had aan de ruzie omdat hij ooit had gezegd dat al het goeds uit het college kwam van de burgemeester en de VVD-wethouder ²⁶⁾.

Politieke partijen 2002-2014
In de aanloop naar de verkiezingen in 1998 gingen PvdA, D66, Groen Links en het GWA samenwerken onder de naam Samenwerkende Partijen. Dat levert hen 5 zetels op, net zoveel als ze samen in de vorige periode hadden. In dit jaar deed ook de partij Laren 2000 mee, opgericht door ex-Veronicadirecteur Rob Out. Out kreeg 170 stemmen en kwam niet in de raad²⁷⁾.

In 2002 deed de Groep Werkersakkoord voor het laatst aan de verkiezingen mee. Dat gebeurde net als in 1998 in een samenwerkingsverband met PvdA, D66 en GroenLinks. 

Al in de jaren zestig had de gemeente Laren plannen om een deel van de Postiljonheide te bebouwen. Op een gebied van ongeveer 20 hectare zouden 500 woningen worden gebouwd. Het Goois Natuurreservaat lag dwars. Gedeputeerde Staten waren tegen en de Kroon ging daarin mee. B&W waren in beroep gegaan omdat alle andere mogelijkheden om woningen te bouwen uitgeput waren. Burgemeester Naud van der Ven kreeg zijn zin niet ²⁸⁾. Het plan ging niet door ²⁹⁾. Na de millenniumwisseling werd er een nieuw Postiljonplan bedacht door het college van VVD en CDA, wethouders Anne-Marie de Groot en Maria Klingenberg. Hiervoor fuseerden in 1999 de twee Larense voetbalclubs LFC (Larensche Football Club, opgericht op 15 april 1912) en LVV (Larense Voetbal Vereniging, opgericht op 1 augustus 1918) en vormden ‘SV Laren 99’. De fusie bracht veel te weeg onder de clubleden. De nieuwe club ging spelen op een sportcomplex aan het Schuilkerkpad, Sportpark Laarder Engh, en het aan de Postiljonheide gelegen LFC-terrein kon worden bebouwd. Er bleek aangrenzend nog wat meer grond beschikbaar en uiteindelijk verrezen er in 2007 in totaal 164 woningen, niet alleen voor de rijken, maar ook voor de minder draagkrachtigen ³⁰⁾.

Het jaar 2006 was bijzonder in de zin dat er zich een nieuwe lokale partij meldde. Jacqueline Timmerman stapte na acht jaar nog voor de verkiezingen uit de Larense VVD-fractie. Ze zat na de breuk even in de raad als de Fractie Timmerman, maar richtte al snel haar eigen lokale partij op, Liberaal Laren, om zich naar eigen zeggen voor honderd procent te richten op de inwoners en haar dorp. Het gevolg was dat twee lokale partijen daardoor deelnamen aan de verkiezingen: Larens Behoud en Liberaal Laren. Larens Behoud won in 2006 het recordaantal van 5 zetels en Liberaal Laren kreeg 1 zetel. Dat grote succes van Larens Behoud was mede te danken aan de door Leo Janssen geleide campagne. Janssen, voormalig creatief directeur bij Endemol, liet huis aan huis een glossy magazine bezorgen dat op allerlei manieren de mooie en aantrekkelijke kanten van het dorp Laren toonde. Zoiets was nog niet eerder vertoond en het magazine in combinatie met de kreet ‘Larens Behoud’ werkte. Larens Behoud, CDA en de PvdA gingen regeren met als wethouders Leo Janssen (Larens Behoud), Maria Klingenberg (CDA) en Patriek Kerkhoff (PvdA). 

Voorafgaand aan de verkiezingen in 2010 deed een plan van wethouder Maria Klingenberg om bij de kruising op de Brink de stoplichten te vervangen door een rotonde, veel stof opwaaien. Bij grote drukte functioneerde de kruising met stoplichten niet naar wens. In het plan van de wethouder zouden de stoplichten verdwijnen en fietsers zouden op de rotonde voorrang krijgen. Ook de Fietsersbond was tegen want de ‘Mauve-rotonde’ zou tien keer onveiliger zijn dan een rotonde met vrij liggende fietspaden ³¹⁾. Frank van Dijk van café t’ Bonte Paard, was ook tegen en organiseerde een massaal burgerprotest (2000 handtekeningen). Op de avond voor de raadsvergadering trok Larens Behoud, de coalitiepartij die tot dan toe het plan gesteund had, de steun in en stemde tegen waardoor er geen meerderheid meer was. De rotonde kwam er niet en bij de verkiezingen verloren de coalitiepartijen elk 1 zetel, terwijl de VVD en Liberaal Laren, die zich tegen de rotonde hadden uitgesproken, elk 1 zetel wonnen. 

Jaar verkiezingen	VVD	PvdA	PvdA, D66, GroenLinks en GWA	CDA	D66	Larens Behoud	Liberaal Laren	Groen Laren	Wethouders
2002	5		3	3		4			VVD (Annemarie De Groot-Kennis) en CDA (Maria Klingenberg)
2006	4	2		3		5	1		Larens Behoud (Leo Janssen), CDA (Maria Klingenberg en PvdA (Patriek Kerkhoff)
2010	5	1		2	1	4	2		VVD (Evert de Jong) Larens Behoud (J.W. van der Zwaan, na Leo Janssen)

Tabel 4. Zetelverdeling in de Larense gemeenteraad van 2002 tot 2014. 

In 2010 kwam de VVD als grootste partij uit de verkiezingen. Zij nam de leiding bij de formatie en dat leidde tot een coalitie met Larens Behoud. Leo Janssen werd weer wethouder, maar moest na een jaar om gezondheidsredenen terugtreden. Hij werd opgevolgd door Wim van der Zwaan.

Het landelijk imago van de gemeente is in de raad soms ook een punt van zorg. Op 19 april 2014 besteedde De Telegraaf aandacht aan Laren ³³⁾. Wethouder Van der Zwaan van Larens Behoud zou tegen de krant gezegd hebben “Je ziet het niet aan de buitenkant. De schone schijn ophouden, is hier een hardnekkig probleem. Er zijn mensen die een SUV op de oprit hebben staan, waar helemaal geen benzine in zit.” En: “Als er financiële problemen zijn, nemen de spanningen achter de voordeuren toe. We hebben in onze gemeente dan ook relatief veel huiselijk geweld. Het aantal incidenten waarbij de burgemeester moet overgaan tot gedwongen uithuisplaatsingen, neemt toe.” Er wordt ook gemeld dat de gemeente vermoedt dat steeds meer echtparen allang uit elkaar zijn, maar noodgedwongen in dezelfde onverkoopbare villa bivakkeren. In de gemeenteraad stelde de oppositie bij monde van Nico Wegter, raadslid en fractievoorzitter voor D66, hierover vragen. Hij vroeg zich af of de uitlatingen van de wethouder, aannemend dat die toestemming voor publicatie had gegeven, wel in het belang van de gemeente waren. Wegter wilde ook wel cijfers zien met betrekking tot bijvoorbeeld het huiselijk geweld. Wethouder Van der Zwaan deelde mede dat hij niet aan het artikel meegewerkt zou hebben als hij geweten had dat dit het resultaat zou zijn. Zijn bedoeling was geweest om het probleem van de verborgen armoede bespreekbaar te maken, maar de journaliste was daar uiteindelijk onvoldoende in meegegaan. Hij betreurde dat ³⁴⁾. 

Van 2002 tot 2017 was E.J. (Elbert) Roest burgemeester van Laren. Roest was de eerste niet-katholieke burgemeester van Laren. Dat schiep in eerste instantie een probleem. Het was namelijk traditie dat de burgemeester jaarlijks meeliep in de Sint Jansprocessie. Na enkele gesprekken, ook met de Broederschap van Sint Jan die de processie organiseert, besloot pastoor Jan Vriend dat ook een niet-katholieke burgemeester mee kon lopen. In de zittingsperiode van Roest, tijdens het college van VVD en CDA, met de wethouders Anne-Marie de Groot en Maria Klingenberg, gingen Blaricum, Eemnes en Laren concreet samenwerken. 

Op 1 januari 2008 werd de BEL Combinatie opgericht, een samenwerkingsverband tussen de gemeenten Blaricum, Eemnes en Laren. 

Ook werd het BEL-kantoor in Eemnes gebouwd. Het was en is een organisatie die zowel dienstverlening als beleidsontwikkeling voor de drie gemeenten verzorgt. Deze ambtelijke samenwerking was een novum in Nederland en kreeg veel belangstelling van meerdere kleine gemeenten. De gemeentebesturen bleven zelfstandig ³⁵⁾. Roest was als burgemeester ook betrokken bij de in 2012 voltooide renovatie van de Warrekam, waarbij wethouder Maria Klingenberg de gesprekken voerde met de Bibliotheek en de Warrekam. Het gebouw heette daarna het Brinkhuis. Roest speelde een sleutelrol bij de beslissingen om in 2007 op de vroegere legerplaats op Crailo het grote Asielzoekerscentrum (AZC) te heropenen. Het centrum sloot in 2012 maar werd in 2016 en 2017 weer enige tijd in gebruik genomen ³⁶⁾. Bij de sluiting in 2016 was er een opmerkelijke actie. Honderd buurtbewoners protesteerden tegen de sluiting ³⁷⁾. Roest maakte ook mee hoe er zwaar beveiligde opnamen voor de controversiële, door Geert Wilders geproduceerde film Fitna in Laren werden gemaakt ³⁸⁾. Dat het in hun dorp gebeurde, ontging de bevolking van Laren volledig. De film kwam uit in 2008 en zorgde voor veel commotie.

Nadat in 2015 de gemeenteraad een wijziging van het bestemmingsplan had goedgekeurd werd door Singer Laren gestart met de realisatie van ambitieuze nieuwbouwplannen. Volgens het jaarverslag van 2015 hield de nieuwbouw het volgende in: “één gezamenlijke entree voor het museum, theater én de villa, een nieuw theater met nieuwe toneeltoren, een openbare beeldentuin, nieuw kunstdepot en een educatieve ruimte.” De kosten bedroegen 15,8 miljoen euro. De belangrijkste fondsenwerver was de prominente Laarder, oud-bankier en in zijn tijd zeer invloedrijke Dolf van den Brink. Van den Brink nodigde samen met burgemeester Elbert Roest tientallen vermogende Laarders uit voor de lunch en vertelde hen welk bedrag hij van hen verwachtte. De gesprekken leverden 11 miljoeneuro op. In de gemeenteraad hadden Liberaal Laren, Noud Bijvoet (D66) en Ernst Wortel van Larens Behoud tegen gestemd. Het voor de uitvoering van het plan noodzakelijke kappen van beuken en linden aan de Naarderstraat lag gevoelig. Op 6 september 2017 kon de nieuwbouw van Singer Laren worden geopend.

Politieke partijen 2014-2026
Bij de verkiezingen van 2014 werd Larens Behoud met 5 zetels overtuigend de grootste partij. De partij ging samenwerken met de VVD en het CDA. Larens Behoud leverde wethouder Tijmen Smit, de VVD Ton Stam en het CDA Leen van der Pols. De jeugdige Tijmen Smit viel op. Hij zette zich onder meer in voor duurzaamheid, werd Politicus van ’t Jaar 2016 in de Gooi- en Vechtstreek en toen in 2017 het Griekse eiland Lesbos werd overspoeld door Syrische vluchtelingen bezocht hij met een vriend dat eiland om te zien of ze hulp zouden kunnen bieden. 

In november 2017 werd bekend dat de provincie Noord-Holland had besloten om Blaricum, Huizen en Laren per 1 januari 2021 één nieuwe gemeente te laten zijn. 

De provincie wilde uiteindelijk tot één gemeente Gooi en Vechtstreek komen ³⁹⁾. Commissaris van de Koning was toen Johan Remkes. Het duurde niet lang of Larens Behoud en Liberaal Laren kwamen in actie. Op 22 februari 2018 werden ze gehoord door de provinciale hoor- en adviescommissie die bezwaarschriften behandelt. De partijen wilden, met een beroep op de Wet Openbaarheid van Bestuur, documenten zien die een rol hadden gespeeld bij het besluit van de provincie om de fusieprocedure voor Huizen, Laren en Blaricum te starten. Leo Janssen (secretaris van Larens Behoud) mocht samen met Jacqueline Timmerman van Liberaal Laren het verzoek toelichten. 

Jaar verkiezingen	VVD	PvdA	PvdA, D66, GroenLinks en GWA	CDA	D66	Larens Behoud	Liberaal Laren	Groen Laren	Wethouders
2014	3	1		2	2	5	2		Larens Behoud (Tijmen Smit), VVD (Ton Stam), CDA (Leen van der Pols)
2018	3			1	1	6	4		Larens Behoud (Peter Calis en Karin van Hunnik opgevolgd door Jan den Dunnen), VVD (Ton Stam)
2022	4			1	2	4	2	2	Larens Behoud (Frits Westerkamp opgevolgd door Niels Rood), VVD (Jan van Midden), D66 (Flip de Groot)

Tabel 5. Zetelverdeling in de Larense gemeenteraad van 2014 tot 2026. In 2020 wordt Karin van Hunnik als wethouder opgevolgd door Jan den Dunnen. In 2024 wordt Frits Westerkamp om gezondheidsredenen na een kort interim-wethouderschap van Jan den Dunnen als wethouder opgevolgd door Niels Rood. 

In dat jaar waren de gemeenteraadsverkiezingen op 21 maart 2018. Larens Behoud was een grote winnaar met 6 zetels en niet in de laatste plaats omdat de partij en met name voorzitter Timo Smit almaar had gehamerd op het belang van de zelfstandigheid van Laren. Een andere grote winnaar was Liberaal Laren dat van 2 naar 4 zetels ging. Liberaal Laren was ook tegen de fusie en bovendien waren oud-wethouders Maria Klingenberg (CDA) en Evert de Jong (VVD) overgestapt naar die partij ⁴⁰⁾. Ondanks de winst en de bekwame wethouders die ze in de aanbieding hadden mocht Liberaal Laren niet gaan meeregeren. De VVD vond, naar de mening van VVD’er Ton Stam, dat de wijze van campagnevoeren van Liberaal Laren niet erg charmant was geweest ⁴¹⁾. Verder konden Ton Stam en Peter Calis, de lijsttrekker van Larens Behoud, het goed met elkaar vinden. Jacqueline Timmerman stond buiten spel.

In april kreeg Janssen de eerder door hem bij de provincie aangevraagde stukken. “Dit is toch niet te geloven”, reageerde hij in de Laarder Courant De Bel. “Een kleine twintig vellen papier zwart gekalkt! Ik was verbijsterd. Als dit met openheid van zaken wordt bedoeld, dan is het meer dan slecht gesteld met de democratische besluitvorming in onze provincie Noord-Holland.” Larens Behoud gaf de strijd echter niet op, al zag het er niet goed uit.

Een half jaar later namen de zaken met betrekking tot de fusie een onverwachte wending. 

In november van dat jaar stopte de provincie Noord-Holland plotseling met de herindelingsplannen voor de Gooise gemeenten ⁴²⁾. De provincie stelde dat er onvoldoende steun in het parlement was voor de plannen. Dat klopte niet helemaal. In die tijd was Kajsa Ollongren minister van Binnenlandse Zaken. Ronald Frisart schreef: “Eind 2018 gooiden Gedeputeerde Staten van Noord-Holland de handdoek in de ring. Ze waren al een hele tijd bezig te werken aan gemeentelijke fusies in het Gooi en de Vechtstreek […], maar minister Ollongren maakte dat ineens vrijwel onmogelijk. In een nieuw zogeheten ‘beleidskader herindeling’ had Ollongren de rol van de provincies verzwakt. Eigenlijk alleen fusies waartoe gemeenten zelf het initiatief zouden nemen vond ze nog aanvaardbaar – heel extreme uitzonderingen daargelaten ⁴³⁾.”

Als minister Ollongren niet van mening was veranderd, zou de fusie er zeker zijn gekomen. De gemeenteraad van Laren – Larens Behoud, Liberaal Laren en het CDA waren tegen – had dat niet tegen kunnen houden. Wel zal het lokale Larense verzet in combinatie met de weerstand tegen fusies elders in het land invloed hebben gehad in Den Haag. In 2018 nam ook vermoedelijk het jongste gemeenteraadslid van Laren ooit, Sean Bogaers, voor Larens Behoud zitting in de raad. Hij maakte zich hard voor de jongeren in het dorp en thema’s als racisme en discriminatie. Hij was ook een van de drijvende krachten achter de ‘Jongerenraad’ die in 2022 werd geïnstalleerd ⁴⁴⁾.

Larens Behoud formuleert zijn missie als volgt op zijn website: “Liefde voor Laren. Larens Behoud is dé dorpspartij die zich inzet voor het mooiste dorp in het Gooi, waar het fijn wonen, werken, leven en verblijven is. Larens Behoud is bovendien een beweging: veel van onze leden zetten zich op vele manieren in en dragen daarmee actief bij aan een bruisend gemeenschapsleven. In onze kleine zelfstandige gemeente zet Larens Behoud zich politiek in voor díe zaken die ertoe doen. Sluit u aan en doe mee!” ⁴⁵⁾ In 2022 leed Larens Behoud een gevoelig verlies, ook al kreeg ze wel weer van alle partijen de meeste stemmen. De partij ging van 6 naar 4 zetels. Een van de redenen van het verlies was naar alle waarschijnlijkheid dat raadslid Bart Vos een nieuwe lokale partij, Groen Laren, had opgericht. In 2022 kreeg die nieuwe partij 2 zetels. Aan de stap van Vos lag in ieder geval teleurstelling dat hij door Larens Behoud niet als wethouder werd voorgedragen ten grondslag. 

Dit is wat de partij volgens haar website nastreeft: “De duurzame ontwikkelingsdoelstellingen van de VN zijn onze leidraad. We vertalen ze naar Larense omstandigheden en Larense schaal. Dat betekent dat Groene Larense politiek is gericht op een ecologisch duurzame samenleving, gekoppeld aan idealen als sociale rechtvaardigheid en basisdemocratie” ⁴⁶⁾.

Ook Liberaal Laren verloor. De verkiezingen waren op 16 maart 2022. Mogelijk heeft negatieve publiciteit kort daarvoor, over een conflict met de buren van lijsttrekker Jacqueline Timmerman en haar man, een rol gespeeld ⁴⁷⁾. Op Facebook geeft Liberaal Laren haar missie als volgt aan: “Liberaal Laren heeft hart voor Laren. Behoud van ons zelfstandige, groene en authentieke Laren, en stel de instandhouding van ons dorp veilig! Het mooiste dorp van Nederland, dat zo mooi bleef omdat vroegere bestuurders zuinig op het dorp waren” ⁴⁸⁾.

Op 28 februari 2024 kwam na het uittreden van Frederique Fontaine een van de 2 zetels van D66 vrij en zou bezet moeten worden door Ronald Spaan, die de eerstvolgende op de kieslijst van D66 was. Spaan had zich na een intern conflict inmiddels losgemaakt van D66 en ging – overigens op advies van de burgemeester – als eenmansfractie onder de naam Democratisch Laren opereren ⁴⁹⁾. Hij verklaarde wel dat hij het coalitieakkoord zou ondersteunen ⁵⁰⁾.

Opmerkelijk is dat in juli 2025 het raadslid voor de VVD, Désirée Niekus, de VVD-fractie verliet en zichzelf presenteerde als van De Larense Vrouwenpartij. Ze richtte die nieuwe partij op omdat de VVD haar in maart 2026 niet meer op de kieslijst wilde zetten. Men vindt dat na een raadslidmaatschap van 12 jaar plaats gemaakt moet worden voor anderen. In het najaar van 2025 sloot Niekus zich aan bij Larens Behoud en kwam op de kandidatenlijst van die partij op een verkiesbare plaats voor de gemeenteraadsverkiezingen in 2026. 

In september 2017 vertrok Elbert Roest naar Bloemendaal om daar burgemeester te worden. 

In Laren werd op 22 september Rinske Kruisinga waarnemend burgemeester. Van 2019 tot 2025 was Nanning Mol burgemeester van Laren. In diens zittingsperiode verhuisde eind 2022/begin 2023 het gemeentebestuur van de Eemnesserweg naar het Brinkhuis. Die verhuizing had een financiële achtergrond. De verhuizing leidde wel tot onrust bij de kleine huurders van ruimte in het Brinkhuis. Die huurders, die meerdere vormen van maatschappelijke dienstverlening vertegenwoordigden, moesten met minder ruimte genoegen nemen of elders iets vinden.Het lijkt erop dat dat allemaal gelukt is.

Een hoogtepunt in de zittingsperiode van Nanning Mol was in 2022 de opening bij Singer Laren van een nieuwe vleugel met de aan het museum geschonken privécollectie kunstwerken van Els en Jaap Blokker, de Collectie Nardinc. Ook de kosten van de bouw van de nieuwe vleugel werden door Els Blokker gedragen. De collectie omvat onder meer ruim 40 werken van Jan Sluijters.
In 2025 nam Nanning Mol afscheid van Laren en werd burgemeester in Dordrecht. Hij werd opgevolgd door waarnemend burgemeester J.N. (Joan) de Zwart-Bloch. Op 16 februari 2026 wordt Robert van Rijn als nieuwe burgemeester geïnstalleerd.

Laren meest leefbare gemeente
In het bovenstaande hebben we extra aandacht gegeven aan de lokale partijen in Laren. De succesvolste lokale partij van na WO II was Larens Behoud. Ze is opgericht in 1990 en in de daaropvolgende periode van 36 jaar maakte ze gedurende 24 jaar deel uit van de coalitie en leverde wethouders. De andere lokale partijen hebben nooit wethouders geleverd. Wat heeft de bestuurlijke verantwoordelijkheid die Larens Behoud had voor Laren opgeleverd? Volgens een onderzoek van onafhankelijk onderzoeksbureau Atlas Research uit 2024 kwam Laren uit de bus als de meest leefbare gemeente van Nederland ⁵¹⁾. Als je ook nog bedenkt dat Larens Behoud in Laren in de afgelopen 12 jaar ook nog de grootste partij in de gemeenteraad was en dus bij de coalitievorming het voortouw had, kun je terugkijkend alleen maar concluderen dat Larens Behoud het niet slecht heeft gedaan. Meestal gebeurde dat in samenwerking met de VVD. 

De lokale partijen beogen nadrukkelijk de belangen van het dorp te dienen. 

De lokale vertegenwoordigingen van de landelijke partijen beogen dat overigens ook. Op de website van het CDA lezen we: “Het CDA is verbonden met de geschiedenis van Laren en wil dat vertalen in een actieve politieke rol. Het CDA is ook verbonden met christelijk-sociale tradities […] Het CDA heeft daarnaast een actieve bestuurlijke en politieke band met “Den Haag”. Dat maakt het eenvoudig om plaatselijke belangen te vertalen naar de landelijke politiek” ⁵²⁾. D66 legt de nadruk op samenwerken met anderen: “Een gezonde blik op de toekomst beperkt zich niet tot Laren en haar historie, maar neemt als uitgangspunt dat we onze toekomst alleen maar kunnen vormgeven door volop samen te werken met anderen” ⁵³⁾. Haar slogan is nu “Laren verdient een verbindend perspectief!” 

Dankwoord
Ik dank Ineke Hilhorst, Evert de Jong (oud-wethouder), Maria Klingenberg (oud-wethouder), Cees Meijer, Elbert Roest (oud-burgemeester), en Timo Smit voor het kritisch becommentariëren van een eerdere versie van dit artikel. Verder dank ik Karel Loeff en Jacqueline en Hans Timmerman voor nuttige informatie. Ik dank ook Edith Hoefakker (BEL-Combinatie) en Sjors Zanoli (Streekarchief Gooi- en Vechtstreek) voor hun hulp.

Literatuur
Hans Vollaard, Geerten Boogaard, Joop van den Berg, Job Cohen, De Gemeenteraad, ontstaan en ontwikkeling van de lokale democratie, Amsterdam, 2018
Ernst Wortel, Burgemeesters en Raadsleden van de Gemeente Laren n.h., Laren, 1991

Noten

1. Zie ook https://www.nlverkiezingen.com/ZV_NH.html 
2. De Gooi- en Eemlander van 24 maart 1956, p.2.
3. Dat neemt niet weg dat een gemeentebestuur bij dreigingen van dit type natuurlijk in een zo vroeg mogelijk stadium contact kan en moet zoeken met de overheidsinstanties die een beslissende stem hebben, ook al biedt dat geen garanties voor succes.
4. Zie p. 10 van [Wortel, 1991]. Hundt was hoofd van een openbare lagere school. Zie het Officieel Adresboek der gemeenten Laren (N.H.), Blaricum en Eemnes van 1940. De school stond in Amsterdam. Zie de overlijdensadvertentie van 15 maart 1948 in De Waarheid.
5. Trouw van 23 oktober 1958, p. 5.
6. De Gooi- en Eemlander van 13 december 1958, p. 1.
7. De Gooi-en Eemlander van 20 augustus 1960, p.2.
8. De Telegraaf van 6 juli 1966, p. 4. 
9. Nieuwsblad van het Noorden van 7 september 1966, p. 3.
10. Het Vrije Volk: democratisch-socialistisch dagblad van 05 juli 1966, p. 13.
11. Laarder Courant De Bel van 28 januari 1975, p. 1.
12. Laarder Courant De Bel van 24 februari 1981, p. 1.
13. Trouw 29 april 1970, p. 2. 
14. Nieuwsblad van het Noorden van 22 september 1972, p. 1.
15. Het Parool van 4 maart 1978, p. 1. 
16. Nieuwsblad van het Noorden van 9 augustus1978, p. 2 
17. Reformatorisch Dagblad van 27 december 1978. Zie ook Henk Sollie et.al., Aanpak multi-problematiek bij gezinnen met een Roma-achtergrond, Een kennisfundament voor professionals, Boom Lemma uitgevers, Den Haag, 2013 Te vinden op https://www.owrs.nl/wp-content/uploads/ 2017/03/Aanpak-multi-problematiek-1.pdf 
18. Zie voor het ‘Gat van Hamdorff’ de voortreffelijke stukken van Cees Meijer daarover in Historische Kring Laren, Kwartaalberichten 158 en 159. Zie: https://historischekringlaren.nl/het-gat-van-hamdorff-2/ en https://historischekringlaren.nl/het-gat-van-hamdorff/ 
19. https://historischekringlaren.nl/het-gat-van-hamdorff/ 
20. https://historischekringlaren.nl/opnieuw-het-gat-van-hamdorff/ 
21. De naam ‘Larens Behoud’ werd op 13 september 1990 geïntroduceerd, zes maanden na de gemeenteraadsverkiezingen van 1990. 
22. Laarder Courant De Bel van 29 maart 1990, p. 1. 
23. F.V.M. Vos, denk ik.
24. Laarder Courant De Bel van 4 augustus 1994, p. 1.
25. Het Parool van 7 december 1992, p. 1. 
26. De Gooi-en Eemlander van 29 januari 1998.
27. Laarder Courant De Bel van 5 maart 1998, p.1.
28. De Gooi- en Eemlander van 11 juli 1963, p. 2.
29. De Telegraaf van 23 november 1966, p. 7.
30. https://historischekringlaren.nl/lfc-terrein-toen-en-nu/
31. https://www.gooieneemlander.nl/regio/gooi-en-eemland/mauve-rotonde-veel-onveiliger/9884837.html 
32. Volgens Nico Wegter, toen raadslid voor D66, lagen er rapporten van serieuze instanties zoals de ANWB die lieten zien dat het plan van Maria Klingenberg goed was en dus ten onrechte is afgeschoten.
33. https://www.welingelichtekringen.nl/samenleving/armoede-bij-de-chique-van-laren 
34. Zie de notulen van de gemeenteraadsvergadering van 23 april 2014.
35. Webarchief: https://belcombinatie.archiefweb.eu/#archive 
36. https://www.albertusperk.nl/eigenperk-artikelen/2016-4%20AZC%20Crailo.pdf 
37. https://www.ewmagazine.nl/nederland/achtergrond/2016/09/buurtbewoners-met-stomheid-geslagen-na-sluiting-azc-laren-355087/ 
38. Bron: Elbert Roest.
39. https://oogopblaricum.blog/2017/11/08/fusie-blaricum-huizen-laren/
40. https://nhgooi.nl/nieuws/50681/Oud_VVD-er_Evert_de_Jong_verkiesbaar_voor_Liberaal_Laren.html?refer=rss 
41. https://www.belnieuws.nl/reader/135709/111581/discussie-in-laren-over-nieuwe-coalitie-hart-voor-blaricum-door-het-dolle#p=3 
42. https://www.rtvutrecht.nl/nieuws/1848820/provincie-noord-holland-stopt-met-fusieplannen-gooi-gaan-blaricum-en-laren-naar-utrecht 
43. https://rading-0.nl/provincies-moeten-weer-grotere-rol-krijgen-bij-fusies-gemeenten-minister-ollongren-ziet-eigen-fout-uit-2018-in/ 
44. https://www.belnieuws.nl/politiek/politiek/298333/jongerenraad-laren-heeft-eerste-twee-vergaderingen-achter-de-rug 
45. https://larensbehoud.nl/ 
46. https://groenlaren.nl/programma/ 
47. https://www.gooieneemlander.nl/regio/gooi-en-eemland/ook-buurtgenoten-uit-laren-noord-krijgen-bezwaar-na-bezwaar-van-stichting-verenigde-kolonie-dit-kost-de-gemeente-tonnen-met-geld/11321920.html Zie ook: Slagveld Laren: https://www.nrc.nl/nieuws/2009/ 11/21/slagveld-laren-11815246-a1349902
48. https://www.facebook.com/LiberaalLaren/ 
49. De Gooi- en Eemlander van 9 februari 2024
50. Raadsvergadering van 28 februari 2024. 
51. https://www.nhnieuws.nl/nieuws/337282/goed-toeven-laren-is-de-meest-leefbare-gemeente-van-nederland 
52. https://www.cda-laren.nl/standpunten_cda.html 
53. https://d66.nl/laren/onze-missie/