Vooroverleg over overgavedocumenten mei 1945 was niet in Laren, maar in Blaricum
Op 5 mei vieren wij in Nederland Bevrijdingsdag. Een bekende plek is in dat verband hotel ‘De Wereld’ in Wageningen, waar de Canadese generaal Charles Foulkes en de Duitse generaal Johannes Blaskowitz de overgavebevelen voor West-Nederland bespraken, als uitwerking van de capitulatie van de Duitse troepen in Noordwest-Europa, die op 4 mei plaatsvond op de Lüneburger Heide in Duitsland. Dit capitulatieverdrag werd getekend door de Duitse admiraal Hans-Georg von Friedeburg en de Britse veldmaarschalk Bernard Montgomery.
Dit artikel is afkomstig uit Kwartaalbericht 176 [2026-2]. Leden van de Historische Kring Laren ontvangen het kleurrijke glossy magazine 4 keer per jaar. U kunt hier lid worden. Losse nummers zijn à € 9,50 per stuk in de Lindenhoeve en bij Bruna en de Larense boekhandel te koop, zolang de voorraad strekt.
Tekst: Wim Keizer
In West-Nederland, door de Duitsers de ‘Festung Holland’ genoemd, zaten nog gewapende Duitse troepen (van het 25ste leger). De vraag was hoe die zich zouden gedragen, ook na de officiële capitulatie van 4 mei. Opperbevelhebber voor West-Nederland was generaal Blaskowitz, die zijn hoofdkwartier in Hilversum had. De Blaskowitz-bunker bestaat nog en is particulier bezit. De Duitse opperbevelhebber liet er aanvankelijk twijfel over bestaan of hij de capitulatie voor West-Nederland, dat de geallieerden in hun opmars naar Duitsland links hadden laten liggen, wel onverkort zou volgen. Er waren zorgen over Duitse acties, waaronder die van ‘Sprengkommandos’, bedoeld om nog veel vernielingen aan te brengen, zoals al gebeurd was bij de onderwaterzetting van de Wieringermeer op 17 april 1945. Dat zorg terecht was, bleek achteraf ook wel uit de schietpartij op de Dam op 7 mei. Daarbij werden door Duitse militairen nog minstens 32 mensen doodgeschoten. Over ‘Wageningen’ is veel literatuur. Er vond daar geen ‘capitulatie’ plaats, zoals wel beweerd wordt, maar slechts de uitwerking van de overgave in Noordwest-Europa. Bekend is de op 5 mei 1945 gemaakte foto waarop ook prins Bernhard te zien is, hoewel die daar geen rol had. Op 5 mei kregen de Duitsers 24 uur tijd om militair-technische details te verzamelen die de geallieerden nodig hadden. Op zondag 6 mei tekende Blaskowitz in de Landbouwhogeschool de eerder besproken overgavebevelen, met militair-technische details.
Villa in Laren
Minder bekend is dat er rondom die besprekingen ook een soort van vooroverleg heeft plaatsgevonden. Volgens deel 10b, tweede helft, van ‘Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog’ van dr. L. de Jong was er twee keer overleg in ‘een villa te Laren’, op 4 en 6 mei. Maar om welke villa ging het?
De Jong schrijft dat er op 4 mei overleg was tussen o.a. Henri Koot en Jan Borghouts, commandanten van de Binnenlandse Strijdkrachten (BS), generaal Paul Reichelt, de chef-staf van Blaskowitz, en Hans Schröder, commandant van de Duitse troepen in Amsterdam. Belangrijk punt van bespreking was dat de Duitsers bang waren aan de Russen te worden uitgeleverd. Ze vroegen garanties om dat te voorkomen. Van Nederlandse kant wilde men zeker weten dat de Duitsers de wapens echt zouden neerleggen.
Voorafgaand aan de ondertekening in Wageningen op zondag 6 mei was opnieuw overleg in dezelfde villa tussen commandanten van de BS en Reichelt. Een lijst van punten die besproken werden is door Blaskowitz meegenomen naar Wageningen.
Welke villa?
Bij de HKL vroegen we ons al enige tijd af welke villa in Laren De Jong bedoelde. Redactielid Marionne Bakker, tevens lid van de projectgroep herrinneringsbomen, wist het antwoord via via te vinden. De villa bleek niet in Laren te staan, maar in Blaricum, op het adres Prins Hendriklaan 2.
In het blad ‘Tijding’ van 12 mei 1945 staat in een kader een klein artikeltje dat er in Blaricum, in het huis van een officier van ‘de B.S. Laren’ met de schuilnaam ‘Van Eindhoven’, overleg had plaatsgevonden tussen commandanten van de BS en generaal Reichelt. ‘Tijding’ was een voortzetting van het in Laren, Blaricum en Eemnes korte tijd uitgegeven, illegale blad ‘Morgennieuws’. Dat was de eerste vondst. Maar wie was ‘Van Eindhoven’?
In het boek ‘Op het oog gewone huizen’ met ondertitel ‘Langs Blaricumse adressen en hun verhalen uit de jaren ’40-‘45’ blijkt het antwoord te staan. Achter de naam ‘Van Eindhoven’ zat de naam F.W. Walterscheid verborgen. Deze man had in Polen voor Philips gewerkt en was met het Poolse verzet in aanraking geweest. Ook in Nederland zat hij in het verzet. Het was blijkbaar in zijn villa aan de Prins Hendriklaan 2, niet ver van Laren, waar het door De Jong genoemde overleg in mei 1945 plaatsvond. υ
Literatuur:
- Dr. L. de Jong, Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog’, deel 10b, tweede helft, pagina’s 1369 en 1413.
- Jan Greven en Gerbe van der Woude, Op het oog gewone huizen, langs Blaricumse adressen en hun verhalen uit de jaren ’40-‘45’.
- Tijding, 12 mei 1945.
- https://historiek.net/capitulatie-in-wageningen-in-mei-1945-is-geschiedvervalsing/49371/.
- https://mijngelderland.nl/inhoud/verhalen/de-capitulatie-en-de-besprekingen-wageningen.
- https://nl.wikipedia.org/wiki/Capitulatiebespreking_in_Wageningen.
