Volkstuindersvereniging Laren zorgt voor al wat groeit en bloeit
Dit jaar viert de Volkstuindersvereniging Laren haar zevende lustrum. De vereniging met 83 leden en evenzoveel tuinen, heeft op twee locaties in ons dorp haar tuinen: aan de Ruiterweg en aan de Gooiergracht. Ik sprak met bestuurslid Rob Poelman.
Dit artikel is afkomstig uit Kwartaalbericht 169 [2024-3]. Leden van de Historische Kring Laren ontvangen het kleurrijke glossy magazine 4 keer per jaar. U kunt hier lid worden. Losse nummers zijn à € 9,50 per stuk in de Lindenhoeve en bij Bruna en de Larense boekhandel te koop, zolang de voorraad strekt.
35-jarig bestaan en ouder
Tekst: Cees Meijer
Een volkstuin is een tuin die niet bij de eigen woning ligt, waar vooral groente wordt verbouwd, maar ook kruiden, fruit of bloemen (sierteelt) kunnen op het repertoire van de volkstuinder staan. Ook kennen we de moestuin, maar deze tuin ligt juist bij de woning. Een goed voorbeeld in Laren zijn de grote tuinen van de sociale huurwoningen, de zogenaamde Erfgooierswoningen, die bedoeld waren voor de aanleg van een moestuin. De opbrengst ervan vulde de monden van de meestal grote gezinnen.
Had je geen grote tuin naast je huurwoning dan had je een probleem en zocht men gewoon ergens een stukje braakliggend landbouwgrond en begon daar groente en aardappelen te verbouwen. Het gezin moest toch gevoed worden. Hier ligt ook de oorsprong van de volkstuinparken van de Larense vereniging.
Geschiedenis
De geschiedenis van de vereniging is nog niet zo indrukwekkend, 35 jaar zegt meer over hoe lang de Volkstuindersvereniging Laren dit jaar bestaat, maar de geschiedenis van het groente en aardappels verbouwen op de landerijen rond de Ruiterweg, bestaat al zeker meer dan 150 jaar en van het complex aan de Gooiergracht weten we dat het vanaf de jaren vijftig van de vorige eeuw ook al bewerkt werd als moestuinen. Dus dat is 85 jaar groente en aardappels verbouwen!
In het boek over de geschiedenis van de Erfgooiers, door Anton Kos en Karin Abrahamse, staat beschreven hoe de gebroeders De Leeuw (Gerrit, Jan en Teus) in twee huisjes woonden aan de Ruiterweg; het witte huisje staat er nog. De huidige nazaten van de familie De Leeuw wonen daar nog steeds. Deze familie De Leeuw is dus al de 4e generatie!
Het is niet helemaal duidelijk of er in die tijd ook huur of pacht betaald werd en van wie de landerijen waren, maar het tuinieren was in volle gang, ook door meerdere partijen. Vanaf de jaren vijftig van de vorige eeuw gaat er langzaam iets georganiseerd worden. Het stukje grond aan de Gooiergracht waar nu de volkstuintjes liggen was een soort halve ‘vuilstort’ en toen die in de jaren vijftig door de gemeente werd gesaneerd, zijn er ook watermonsters genomen en daarvan bleek dat het grondwater helemaal goed was, alleen een beetje ijzersmaak, maar dat is altijd het geval met grondwater. Een paar mannen organiseerde en controleerde wat er zoal gebeurde. De heren Van Dijk, Verlinden en een meneer waar we niet helemaal zeker zijn van zijn achternaam Brand of Brandts, waren hierin de initiatiefnemers. In de jaren tachtig zijn er weer watermonsters genomen en was het water nog steeds top. Er moest toen al wel wat betaald worden voor de tuintjes aan de gemeente.
Op de Ruiterweg gaat het ongeveer hetzelfde. In het begin van de vorige eeuw ging alles nog ouderwets door, maar ook hier werd er vanaf 1985 al een huurnota gestuurd aan de tuinders door de gemeente Laren. Hans Calis, hij heeft nu nog steeds een volkstuin op de Ruiterweg, wordt in 1985 belast door gemeente Laren voor de huur van 200 meter volkstuin, voor fl. 100,00, dus 50 cent per meter.
Vereniging
De jaren daarna steken een paar personen de koppen bij elkaar, ook mede op initiatief van de gemeente Laren, en komt er een verenigingsstructuur tot stand voor beide locaties. In 1988 wordt er gewerkt aan het vormen van een Volkstuindersvereniging Laren, compleet met officiële Statuten en een Huishoudelijk Reglement. In januari 1989 wordt het officiële huurcontract getekend met de gemeente Laren en is de Volkstuindersvereniging Laren een feit. Vanaf dat jaar werden alle leden door de vereniging belast met de huur van de tuingrond. In deze jaren schouwt een gemeenteambtenaar de tuinen nog en uit die tijd bezit Hans Calis ook nog een brief van de gemeente Laren aan het bestuur, waarin staat dat bij de schouw is gebleken dat de ambtenaar het niveau van tuinieren zeer slecht vindt en wordt er gedreigd met hoge kosten als de tuinen opgeruimd moeten worden door de gemeente.
In 2023 hebben gemeente en het bestuur een nieuw huurcontract gesloten. Met enkele wijzigingen in de algemene voorwaarden, aanpassingen aan de moderne tijden en minder regels voor het beheer. De gemeente is niet meer actief bezig met het beheer, zo is de afspraak dat een gemeenteambtenaar zal schouwen geheel geschrapt. De verantwoordelijkheid ligt nu dus geheel bij het verenigingsbestuur.
Bloemen
Hoewel in de statuten het telen van groente verplicht wordt gesteld zie je in de tuinen tegenwoordig veel bloemen. Dahlia’s doen het altijd heel goed. Op de Ruiterweg wordt de sierteelt ook bevorderd door samenwerking met twee tuinders die ook imkers zijn. Bij Fred & Fred staan de bijenkasten op de rand van hun tuinen aan de kant van de SOLL-akker. De bijenteelt is immers gebaat bij de aanwezigheid van veel bloemen. Ook komt het tegenwoordig vaak voor dat een tuin wordt gesplitst: in een deel waar groenten worden gekweekt en een ander deel voor sierteelt. Een ‘reguliere’ tuin kan ook wordt gesplitst in kleinere tuinen bijvoorbeeld wanneer men door leeftijd of gezondheid niet meer in staat is een normale tuin te onderhouden. Ook jonge gezinnen hebben wel een voorkeur voor een kleinere tuin. Een volkstuin in goede staat houden kost nu eenmaal meer tijd dan veel mensen denken.
Samenstelling
Het verloop van leden was tot een paar geleden erg traag. Bovendien was het houden van een volkstuin niet populair in de middenklassen en hogere klassen van de maatschappij. Mede hierdoor had de Larense vereniging geen wachtlijst voor nieuwe volkstuinders. De bestuurlijke taken bleven beperkt tot soms een corrigerende opmerking als er niet juist en netjes getuinierd werd en over het innen van de huur. Het bestuur heeft na het nieuwe huurcontract met de gemeente ook de Statuten en het Huishoudelijk Reglement geheel aan de moderne tijd aangepast, hiermee is er dus een zeer efficiënt georganiseerd bestuur ontstaan, waar de taken goed zijn verdeeld. Iedere twee maanden wordt er een bestuursvergadering gehouden en twee keer per jaar is er een ledenvergadering.
De ‘brood’- tuinders zijn bijna helemaal verdwenen (althans op de Ruiterweg), op de Gooiergracht heeft de klassieke manier van tuinieren nog wel verreweg de overhand. Nieuwe leden zijn nu merendeels jongere gezinnen met kleine kinderen, van wie de ouders hun kinderen willen opvoeden met betrokkenheid en bewustzijn voor alles wat groeit en bloeit. Hierdoor is het leven, de sfeer en de samenstelling van het ledenbestand op de volkstuintjes veranderd en is de interesse in het hebben van een volkstuin gegroeid.. De Volkstuindersvereniging heeft een wachtlijst met 50 namen, dat hadden er ook 80 kunnen zijn, maar het bestuur heeft een paar maanden geleden besloten voor een tijdelijke stop voor nieuwe inschrijvingen.
Diverse functies
Het bestuur wil nu en in de toekomst meer naar buiten treden, de vereniging op de kaart zetten, bij de bevolking, andere verenigingen en bij het gemeentelijke apparaat. Men moet bekend zijn met het feit dat er een Volkstuindersvereniging is in Laren. Ook moet het bestuur alert zijn op gemeentelijke plannen voor woningbouw. In Nederland zijn in de laatste 20 jaar ruim 500 hectaren met volkstuintjes opgeheven. Opgeofferd aan bouwplannen!
De volkstuinen zijn belangrijk voor de vereniging en ook voor de bewoners van ons dorp, maar niet alleen de huidige volkstuinders maar ook de meer dan 150 jaar geschiedenis die we eerder bespraken in dit artikel is belangrijk. Als we onze geschiedenis verliezen worden we arm en daarom heeft het bestuur een aantal waarden vastgelegd waarvoor zij als volkstuindersvereniging staat:
• Bewustwording, het besef van rijkdom, de belangrijke plaats van groenten in onze voeding;
• Alles is lekkerder, smaakvoller door de liefde en de tijd die de gewassen krijgen om te rijpen;
• Het wonder van smaak. Hoe kan het zijn dat op die schrale zandgrond alles beter smaakt dan de groenten uit de biowinkel?
• Het bewustzijn van de seizoenen en het weer. Verwondering over de invloed van natuur, in positieve en minder positieve zin. Het leven met de seizoenen maakt je bewuster van de verschillen tussen de seizoenen. De kwaliteit van water en grondwater zijn daarbij een zorg. Tuinders maken dit ook bewuster mee.
• Het verheugen op de nieuwe seizoenen waarin alles gaat groeien, het verheugen op de eerste aardbeien, de rabarber, de groenten van de seizoenen
• De enorme rijkdom aan soorten gewassen, de diversiteit, de culturen uit landen en hun gewassen waarmee je kennismaakt.
• Loskomen van wat de supermarkt je voorschotelt, Het koken met de groenten waarbij groenten belangrijker worden op het menu gewoonweg omdat ze echt kwaliteit hebben;
• Mijn omgeving die meegeniet van wat er uit de tuin komt en zo ook al deze genoemde waarden meekrijgen.
Tot slot
Sinds enkele jaren organiseert de Volkstuindersvereniging de Midzomer Moestuin Borrel. Deze ontmoetingwordt gehouden op de dag rond de zonnewende in juni; het wordt om en om gehouden op de Ruiterweg of aan de Gooiergracht. Het is een feest voor alle leden, maar ook een manier om de vereniging beter op de kaart te zetten. Dit jaar was het midzomerfeest op 29 juni. Burgemeester Nanning Mol is ook ingegaan op de uitnodiging en in zijn dankwoord, aan het eind van zijn bezoek noemde de burgemeester de volkstuinen van Laren, de mooiste plekjes van het dorp, vol van verbinding tussen tuinders en burgers maar ook vol van respect voor de geschiedenis van meer dan 150 jaar volkstuinen in Laren.
Bronnen: Interview met en notities van Rob Poelman; Gesprek met tuinders Hans en Henk Calis en mevrouw Abbenbeth van Veelen; Anton Kos, Karin Abrahamse, Erfgooiers. Ten eeuwigen dage, Zwolle: Waanders Uitgeverij.