Historicus, schrijver, kunstschilder: Jaap ter Haar 1922–1998

De bekende schrijver van kinderboeken, tevens schilder en historicus, woonde ooit op Zevenenderdrift 15. Jacob Everard (Jaap) ter Haar werd op 25 maart 1922 in Hilversum geboren, alwaar hij in 1940 ook zijn HBS-diploma behaalde. Na de oorlog vertrok hij met zijn broer Jan naar Indië, waar hij ging werken als chauffeur en oorlogscorrespondent.

Dit artikel is afkomstig uit Kwartaalbericht 167 [2024-1]. Leden van de Historische Kring Laren ontvangen het kleurrijke glossy magazine 4 keer per jaar. U kunt hier lid worden. Losse nummers zijn à € 9,50 per stuk in de Lindenhoeve en bij Bruna en de Larense boekhandel te koop, zolang de voorraad strekt.

Kunst uit het dorp van Mauve

Tekst: Bep (G.L.) De Boer

Vanwege zijn gezondheid – Ter Haar heeft zijn hele leven last gehad van zijn nieren – keerde hij al na een half jaar doodziek terug naar Nederland. In 1947 kreeg hij een aanstelling bij de transcriptiedienst van Radio Nederland Wereldomroep. Zijn gezin bestond uit echtgenote Ruudje Schurink en twee zonen, Jaap en Bart. Daar kwam later de tweeling Saskia en Jeroen bij. Om aan extra inkomsten te komen, schreef hij kinderverhaaltjes die hij op aanraden van zijn baas Frits Thors naar de NCRV-radio opstuurde. De hoorspelregisseur Wim Pauw was heel enthousiast over de teksten. Na een paar proefafleveringen werden Pauw en Ter Haar het eens over de vorm en inhoud van hun samenwerking. In oktober 1954 werd de eerste aflevering van de hoorspelserie ‘Saskia en Jeroen’, gebaseerd op de belevenissen van de tweeling van Jaap ter Haar, door de NCRV uitgezonden.

Boekjes
Na de hoorspelen, waar heel veel kinderen op maandagmiddag om 5 uur naar luisterden, werden er boekjes met de verhalen uit de hoorspelen uitgegeven door Uitgeverij Holkema en Warendorf. Honderdduizenden exemplaren gingen over de toonbank. Om die reden durfde Ter Haar het aan om ontslag te nemen bij de Wereldomroep. Hij ging als ‘broodschrijver’, zoals hij dat zelf noemde, verder.

In 1954 verscheen zijn eerste boek en in 1976 zijn laatste. In die 22 jaar zijn er meer dan 80 titels van zijn hand verschenen. Ze zijn vele malen herdrukt en ze verschenen in vele landen zoals Amerika, Rusland, Frankrijk en Spanje.

Aan een journalist vertelde Ter Haar in 1964 wat de reden was van die schrijfdrift: “We moesten verhuizen en werden door een kennis attent gemaakt op een villa aan de Eikenlaan in Hilversum. We hoorden dat die villa al anderhalf jaar leegstond. In mijn stoutste dromen durfde ik me niet als bewoner van zo’n huis te zien. Ik ging eens met de eigenares praten en hoorde van haar over de krankzinnig lage prijs. Wat moesten we doen? Er volgden veel slapeloze nachten, maar uiteindelijk besloten we om het toch maar te doen.” En dat verklaart meteen de grote productiviteit van Ter Haar als schrijver. Hij vertelde ook dat hij ontzettend hard had moeten werken om zijn verplichtingen na te komen.

Het succes van de boeken van Jaap ter Haar schuilt in de eenvoud van zijn woordkeuze. Hij hanteerde recht-voor-zijn raap-beschrijvingen. Een boom op het dorpsplein was een boom en geen berk met tere twijgen. Kinderen hebben volgens Ter Haar trefwoorden nodig. De fantasie doet de rest. Als historicus schreef Jaap ter Haar ook boeken in de serie Geschiedenis en Cultuur voor jongeren, onder andere ‘De geschiedenis van de Franse revolutie’, ‘De geschiedenis van het Romeinse Rijk’, ‘De geschiedenis van Napoleon’ en ‘De geschiedenis van Rusland’. Bekend is hij ook geworden vanwege de vierdelige serie ‘Geschiedenis van de Lage Landen’. 

Onderscheidingen 
Jaap ter Haar is regelmatig onderscheiden voor zijn werken. In 1972 ontving hij de Nienke van Hichtum-prijs voor‘De geschiedenis van de Lage Landen’. De Gouden Griffel ontving hij in 1974 voor zijn boek ‘Het wereldje van Beer Ligthart’. Ook in Duitsland werd hij onderscheiden, in 1977 voor dit boek met de Stier van Buxtehude, het Duitse equivalent van de Gouden Griffel.

Penseel en palet 
In 1974 is Jaap ter Haar gestopt met schrijven. De aardigheid was er vanaf. Hij had zoveel geschreven, er zat geen uitdaging meer in. Hij ruilde de schrijfmachine in voor penseel en palet. Dus ging Jaap ter Haar schilderen. Hij werd daarbij geholpen door Rien Poortvliet, Illustrator, tekenaar en kunstschilder, en John Brinkworth, Engelse kunstschilder en tekenaar. Met Brinkworth had hij een warme band. Hij steunde hem met het kiezen van kleuren voor zijn schilderijen die hij uitsluitend in opdracht schilderde. 

De schilderijen van Jaap ter Haar werden over de hele wereld tentoongesteld en verkocht. 

Helaas ging zijn gezondheid weer opspelen en kreeg hij last van darmkolieken en ook zijn longen waren aangetast. Op Zevenenderdrift 15 in Laren is hij op 26 februari 1998 overleden. 

Bronnen:  De Gooi en Eemlander 1998; Wikipedia; Met dank aan C. de Zwart.