Boekbespreking: Weinig Laarders kenden gravin Marie van Bylandt

In Kwartaalbericht 168 (2024-2) deed Jan Maarten Koeman, die als kind met zijn ouders in pension Het Witte Huis, Neuhuijsweg 1 te Laren, woonde, een oproep om wetenswaardigheden te delen over het leven van Marie Alexandrine Otheline Caroline Gravin van Bylandt (1874-1968) in de periode 1945-1968. Zij woonde toen in Laren op het adres Neuhuijsweg 8. In nummer 169 (2024-3) deed Leo Janssen een soortgelijke oproep.

Dit artikel is afkomstig uit Kwartaalbericht 175 [2026-1]. Leden van de Historische Kring Laren ontvangen het kleurrijke glossy magazine 4 keer per jaar. U kunt hier lid worden. Losse nummers zijn à € 9,50 per stuk in de Lindenhoeve en bij Bruna en de Larense boekhandel te koop, zolang de voorraad strekt.

Tekst: Wim Keizer

Beide oproepen hebben weinig opgeleverd, zoals blijkt uit het in najaar 2025 verschenen boek van historicus Alies Pegtel ‘De vervlogen wereld van Marie, gravin van Bylandt’. In het 232 pagina’s tellende, bij Waanders uitgegeven boek betreft de Larense periode slechts enkele bladzijden in de epiloog.

De gravin Van Bylandt erfde van haar vader Carel van Bylandt (1840-1902) een imposant landgoed in Den Haag, dat zich uitstrekte over de gebieden Arendsdorp, Oostduin en Waalsdorp en grensde aan het bekende Clingendael. Van dat gebied van samen 175 ha is nog maar een klein beetje groen over. De gemeente Den Haag had dringend behoefte aan bouwgrond en zette grondeigenaren onder druk om hun landerijen te verkopen. Wie een indruk wil krijgen van de mate en snelheid waarmee de landgoederen gekrompen zijn, kan dat heel goed zien op de website www.topotijdreis.nl (gebieden ten noorden van de Wassenaarsweg in Den Haag).

In de Tweede Wereldoorlog moest gravin Van Bylandt op last van de Duitse bezetter haar landgoed en Huize Oostduin in 1943 verlaten. Eerst kwam ze terecht in kasteel Warmelo bij Diepenheim. In 1945 kwam ze naar Laren en ging ze wonen aan de Neuhuijsweg. De laatste maanden van haar leven, toen ze ziek was, woonde ze weer in Den Haag, in rusthuis Oostduin op haar oude erfgronden. Ze overleed 8 augustus 1968, 94 jaar oud.

Zelfstandig
De gravin wordt door Alies Pegtel geportretteerd als een verrassend zelfstandige vrouw: ongehuwd, onafhankelijk en samenwonend met dierenactiviste Elisabeth des Tombe (tot haar overlijden in 1936). Ze laveerde tussen traditie en moderniteit. “Ze zette zich niet af tegen haar milieu, maar ze paste zich ook niet aan,” zegt Alies Pegtel in een interview op de website van het Historisch Nieuwsblad.

Op 10 december 2025 hield Alies Pegtel over haar boek een lezing in de Lindenhoeve.De schrijfster wist met interessante doorkijkjes in haar werkwijze de aandacht goed vast te houden. Teleurstelling over wat niet te vinden was, wisselde af met plotselinge verrassingen aan informatie.

Herinneringen
Gravin van Bylandt woonde in Laren niet alleen; vier gezusters Grootens die al in Den Haag kamenierster bij haar waren kwamen mee. Zij nam twee vrouwen in dienst voor de huishouding, de 42-jarige Ali Blom-van der Veer als dagelijkse hulp en haar zeven jaar oudere zuster Bertha als werkster voor twee halve dagen in de week.

Er zijn maar weinig Laarders die de gravin gekend hebben. Zij worden in het boek genoemd. Annemarie Majoor woonde tegenover Neuhuijsweg 8 op nummer 3. Zij bracht in de buurt de krant rond en zij rolschaatste geregeld op straat. Eenmaal per jaar werd ze als krantenbezorgster voor een extra beloning met Nieuwjaar binnengevraagd en kreeg ze een kopje thee en een bonbon gepresenteerd op een crèmekleurig Wedgwood-schoteltje met een roze roosje. “Dat mooie servies maakte diepe indruk op mij.”

Jan Maarten Koeman was aanwezig bij de lezing en vertelde op verzoek van Alies Pegtel over zijn persoonlijke ervaringen met de gravin, die in pension Het Witte Huis kwam eten. De vader van Koeman bezorgde haar ook maaltijden thuis, Jan Maarten mocht mee. Hij herinnert zich dat hij een keer bij de gravin op schoot mocht zitten. Bij het weggaan had hij het gevoel achteruit te moeten lopen. 

Achterbuurjongetje Paul de Lussanet zag haar soms in een lange rok verschijnen, altijd in gezelschap van een van haar huisgenotes. “Ze wandelde niet, ze schreed,” zegt De Lussanet. 

Maries tuin grensde aan de tuin van Judith Teeuwissen die met haar moeder en zusje als een van de weinigen op bezoek ging bij de gravin en haar ‘hof­dames’. Judith zegt: “Voor mijn verjaardag kreeg ik van haar een verhalenboek van W.G. van der Hulst, met de datum 4 juni 1957, een groet en haar handtekening, ik was toen tien jaar.”

Stichting goede doelen
Na haar overlijden liet de gravin haar vermogen na aan een stichting die haar goede werken en idealen moest voortzetten. De M.A.O.C. Gravin van Bylandt Stichting verleent steun aan kerkelijke, levensbeschouwelijke, charitatieve, wetenschappelijke of algemeen nuttige instellingen voor mens en dier binnen Nederland. Daarnaast biedt de stichting hulp aan natuurlijke personen in Nederland die in nood verkeren. De stichting is gevestigd in huis De Rietjes, de voormalige dienstwoning van de gravin, naast de ingang van stadspark Oostduin-Arendsdorp aan de Wassenaarsweg in Den Haag. 

Alies Pegtel, De vervlogen wereld van Marie, gravin van Bylandt. Zwolle, Waanders Uitgevers en M.A.O.C. Gravin van Bylandt Stichting, 2025.