De familie Calis en haar molen

Kees Calis (1957), achtste generatie van de familie Calis die sinds 1724 eigenaar was van de Laarder molen, heeft onlangs de molen verkocht aan Mathijs Burgman en zijn vrouw Daniëlle Middelbrink. Hans Calis, broer van Kees, en Sylvana, dochter van Kees, houden de molen op zaterdagen draaiende. De molen blijft ook open voor educatieve doeleinden. Hieronder een terugblik op de familie Calis en de molen.

Foto: V.l.n.r. Kees, Sylvana en Hans Calis (Bron: tijdschrift ‘De Nieuwe Molenwereld,
nr. 12, december 2023’. Foto: Willem Roose).

Dit artikel is afkomstig uit Kwartaalbericht 170 [2024-4]. Leden van de Historische Kring Laren ontvangen het kleurrijke glossy magazine 4 keer per jaar. U kunt hier lid worden. Losse nummers zijn à € 9,50 per stuk in de Lindenhoeve en bij Bruna en de Larense boekhandel te koop, zolang de voorraad strekt.

Tekst: Rob Majoor

In Laren is in 1704 al sprake van een molen, maar waarschijnlijk was dat een door een paard of ezel aangedreven ‘grutmolen’. Meijndert Roelofszoon was een van de lokale buurmeesters van Laren. Het dorpsbestuur had op ‘den 24e junij’ 1724 ‘recht van wind’ verkregen voor een korenmolen aan de Molenweg. Op 9 oktober 1724 moest Meijndert voor het gerecht verschijnen om namens de overige dorpsbestuurders formeel de verplichting vast te leggen zich te houden aan een door de Staten van Holland en West-Friesland verleende erfpachtakte (Tussen Vecht en Eem, 2-1994, blz. 57).  Hiermee bestaat zekerheid dat de naam Calis [ook geschreven als Kales] in 18e eeuw opdook als molenaarsfamilie in Laren. Kees Calis nu daarover: “Ja, dat was Jan Roel Calis, in 1747 ‘coornmulder in de dorpe Laren’. Ik ben van de 8ste generatie. Het is altijd een familiezaak geweest. In 2000 heb ik de zaak van mijn vader overgenomen en er een V.O.F. van gemaakt.” In de loop van de eeuwen is de molen door steeds meer huizen ingebouwd. Hierdoor is het op wind malen op gegeven moment onmogelijk geworden. Kees vertelt: “Over mijn opa Gijs hoorde ik van mijn vader dat hij in de Tweede Wereldoorlog nog een keer op de wind zou hebben gemalen.”

Het jaartal 1747 komt voor in een artikel van G.H. Keunen in Tussen Vecht en Eem 2-1980. Jan Roel Calis wordt genoemd in een contract van 20 november 1747. Richard Keijzer en Teun Koetsier (zie Kwartaalbericht 167, p. 22-27) ontdekten dat er eerder al een melding van de naam ‘Jan Roelen Kales’ was in een akte van 1 juli 1737.

Intussen

Het is 26 september 1885 als Gijs Calis, de opa van Kees, geboren wordt. In 1900 wordt Johanna Splint geboren. Johanna treedt later in dienst als hulp in de huishouding bij de familie Calis. Op 25 januari 1924 trouwen Gijs en Johanna met elkaar. Gijs wordt de volgende molenaar. De zoon van Gijs en Johanna wordt Gijsbertus ‘Bep’ genoemd. Hij huwt in 1954 met Theodora Hendrika Majoor. Kees en Hans zijn hun zonen. Op 19 oktober 1923 wordt door Johanna Splint de eerste steen gelegd op de gevel van de woning naast de molen. In 2006 heeft Corrie Majoor-Vos een boekje laten uitgeven met daarin de foto van de toen nog goed leesbare gevelsteen. Corrie was degene die de ‘Stichting Larense Molen’ oprichtte.

In 1996 werd besloten tot de nodige restauratie van de molen. In 2000 nam Kees de molen als mede-eigenaar over. Tot 2016 werkte hij samen met zus Marijke. Kees: “Niet te vergeten is dat onze klandizie een deels allochtone achtergrond had. Er kwamen veel Turken en Marokkanen in de winkel. Daardoor ken ik intussen ik weet niet hoeveel termen dat er mensen zijn die denken dat ik met een Marokkaanse ben getrouwd. Later kwamen ook mensen uit Eritrea langs voor wie we dan mashela maalden.”

Onlangs vierde Hans (broer van Kees) dat hij 25 jaar molenaar was. Hij deed de opleiding ‘vrijwillig molenaar’. Nico Perdijk, molenaar van de molen ‘De Ruiter’ te Vreeland, werd Hans’ leermeester. Nico en Hans worden gedurende de opleidingsperiode de molenaars in Laren. Na twee jaar ontvangt Hans het diploma en wordt daarmee de enige en feitelijke molenaar. Vermeldenswaard is dat intussen ook Sylvana, dochter van Kees, haar diploma ‘vrijwillige molenaar’ heeft verkregen! Hans was van meet af aan actief lid van het Gilde van Molenaars, afdeling Utrecht – ’t Gooi. Hij treedt nu op als onder meer penningmeester, opleidingscoördinator, instructeur en examinator.

Het einde

Al met al is Hans oud genoeg om te pensioneren. Sylvana, dochter van Kees, wil graag Hans opvolgen. Het zit haar echter niet mee: de molen blijkt te duur voor haar om over te kunnen nemen. Direct gevolg is dat de molen verkocht dient te worden. Voor het dorp een belangrijke verandering, toen bekend werd dat ‘Molenweg 4’ zou worden verkocht. De afronding van de overname was gepland voor oktober 2024 net voor deadline van dit Kwartaalbericht. Naar verluidt houdt de verkoop mede in dat Hans en Sylvana, onder visie van de nieuwe eigenaar, de molen blijven onderhouden. De molen is Rijksmonument. De verandering van eigenaar betekent dat voor de molen onderhandelingen op rijksniveau plaatsvinden. Voor de overige gebouwen zullen afspraken op gemeentelijk niveau vastgesteld worden. De hooimijt gaat verdwijnen. Kees vertelde me dat hij nog wel zo’n twee maanden nodig zou hebben om het winkelpand te ruimen. Een ander direct gevolg is dat de stichting ‘Vrienden van de Larense molen’ zichzelf opheft. De intentie is om de vriendenclub te hervormen op een aan de nieuwe situatie passende wijze. Kees: “Tot nog toe was de binnenkant van de molen mijn verantwoordelijkheid en beheerde de Stichting de buitenkant en zorgde daarnaast ook voor donateurs.”

Kees definitief met pensioen

Vrijwel alles verandert voor Kees, want ook verhuizen hoort erbij. Het wordt Eemnes. “Ja, de grote stad Eemnes,” vindt hij met een brede glimlach. Al vooruitkijkend zegt hij dat hij de tijd voor zichzelf krijgt. “Daar zal ik nog wel even aan moeten wennen. Ik kan dingen doen die ik eigenlijk nog nooit gedaan heb. Zelfs mijn inkomen gaat veranderen, want ik zal vanaf komend jaar ook vakantiegeld ontvangen!,” zo meldt hij de voormalige klanten in de winkel die afscheid komen nemen. En dat op de laatste dag dat de winkel open is.

De toekomst

Hoe het ook zij, de Larense molen is rijksmonument. Hoofdzaak zal zijn om samen met Rijk, gemeente en de eigenaars de toekomst van de molen vast te leggen. De uitvoering ervan lijkt momenteel in handen van Hans Calis te vallen. De woning en overige gebouwen vallen buiten de monumentale onderdelen van ‘Molenweg 4’. 

Sint Jan

Blijft een laatste vraag over: hoe zit het toch met die 24^ste juni: die ene officiële datum voor zowel de molen als Sint Jan? Voor zover bekend is er geen binding met deze twee, maar saillant is het wel!

De acht generaties Calis

1. Jan Roel, coornmulder te Laren. Geen geboorte- en sterfdatum. Gegevens bekend uit 1737 en 1747.
2. Roelof Jansz., vermoedelijk zoon van 1. Geen geboortedatum. Huwt 9-05-1761 met Mijnsje. RJ overlijdt 26-8-1787.
3. Jan Roelofsz., ongetwijfeld zoon van 2. Gedoopt 27-05-1776. Huwt 19-04-1804 Teuntje buiten gemeenschap van goederen. 15-04-1804 testament. 21-04-1804 boedelscheiding betreffende vaste goederen RJ & Mijnsje. Molen komt toe aan JR. JR overlijdt 27-09-1814.
4. Roelof Jansz., gedoopt 14-05-1807. Huwt Jaantje 11-05-1831. RJ overlijdt 07-09-1877.
5. Gijs Roelof, geboren 08-08-1846. Huwt Klaasje 25-10-1880. GR overlijdt 16-09-1891;  Klaasje overlijdt 24-10-1921.
6. Gijs(bertus?), geboren 26-09-1885. Huwt 25-01-1924 Johanna (Jaantje) Splint, geboren 18-11-1900. Gijs overlijdt 14-07-1968. Johanna overlijdt 19-06-1981. Gijs breidt de zaak uit met de verkoop van diervoeders. Hij richt samen met zijn broer Roelof (geboren 1-1-1884, overleden 19-10-1934) de maatschap R.G. Calis op.
7. Gijsbertus ‘Bep’, geboren 04-12-1925. Huwt Theodora Hendrika Majoor 27-04-1954. Hij zet het bedrijf voort tot 2000. Bep overlijdt 23-10-2001. 
8. Kees, geboren 01-10-1957, zet de zaak in 2000 voort (als mede-eigenaar, werkzaam in de winkel). Zus Marijke zit ook in het vak. Broer Hans werkt op de molen als molenaar. Op 20 oktober 1998 werd hij gediplomeerd ‘vrijwillig molenaar’ en kan hij zelfstandig de molen ‘op wind’ laten draaien. Sylvana, dochter van Kees, hoopt samen met Hans de molen te gaan beheren.

Bronvermelding: De nieuwe molenwereld, december 2023; G.H. Keunen, De molen  te Laren, Tussen Vecht en Eem 2-1980; C.M. Abrahamse, Bijdrage tot de geschiedenis van Laren, Tussen Vecht en Eem 2-1994; Corrie Majoor-Vos, De molen van Laren, uitgave 2006 (Judy Kluvers); Richard Keijzer en Teun Koetsier, Hoe Laren 300 jaar geleden een windmolen kreeg. Kwartaalbericht 167 (2024-1), pag. 22 t/m 27; Larense voorouders (website); Gooi- en Eemlander; Kees en Hans Calis.